Nam Phù tưng bừng lễ hội Xuân: Gìn giữ hồn cốt di sản, lan tỏa giá trị văn hóa cộng đồng

Gìn giữ hồn cốt lễ hội truyền thống làng Vạn Phúc

Những ngày đầu xuân, khi sắc đào còn thắm trong từng ngõ xóm, người dân xã Nam Phù đã tất bật chuẩn bị cho Lễ hội truyền thống làng Vạn Phúc. Năm nay, Lễ hội diễn ra từ ngày 20/2 đến hết ngày 22/2/2026 (tức mồng 4 đến mồng 6 tháng Giêng), tại cụm di tích Đình chính, Đình thượng Vạn Phúc và Chùa Chung Linh. Đây là sự kiện văn hóa - tâm linh quan trọng, thể hiện sự tri ân đối với các bậc tiền nhân, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh quê hương, tạo khí thế thi đua lao động sản xuất ngay từ những ngày đầu năm mới.

Theo truyền thuyết, làng Vạn Phúc thờ hai vị phúc thần Uy Mang và Hồng Bác – con Vua Hùng thứ 17, Hùng Nghị Vương. Trải qua nhiều thế hệ, lễ hội trở thành dịp để người dân tưởng nhớ công lao dựng làng, giữ nước; giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và bồi đắp tình làng nghĩa xóm.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức truyền thống như tế yết, rước kiệu từ chùa về đình, lễ rước nước trên sông (cấp thủy) và lễ Thánh hoàn cung. Nghi thức rước nước là nét đặc trưng của hội làng, tái hiện phong tục cổ truyền của cư dân vùng sông nước, cầu mong quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt. Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian như giải cờ tướng, trò chơi truyền thống, giao lưu văn nghệ, hát quan họ tại khu vực Giếng Đình… tạo không gian sinh hoạt cộng đồng đậm đà bản sắc Bắc Bộ.

Để bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, UBND xã Nam Phù thành lập 5 tiểu ban chuyên trách, xây dựng phương án bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm. Lực lượng Công an xã phối hợp Ban Chỉ huy Quân sự tổ chức phân luồng giao thông, bảo vệ đoàn rước; Trạm Y tế bố trí lực lượng trực 24/7 trong suốt thời gian diễn ra lễ hội. Kinh phí tổ chức được huy động từ nguồn xã hội hóa trên tinh thần tự nguyện, công khai, minh bạch.

Lễ hội Đình Đại Lan – mạch nguồn ký ức của làng ven sông

Song hành với Lễ hội làng Vạn Phúc, Lễ hội đình Đại Lan xuân Bính Ngọ 2026 tiếp tục được tổ chức quy mô cấp xã. Theo kế hoạch, Lễ hội diễn ra từ ngày 21/2 đến hết ngày 24/2/2026 (tức mồng 5 đến mồng 8 tháng Giêng), chính hội vào sáng mồng 6 tháng Giêng.

Đình Đại Lan thờ ba vị danh tướng thời Hùng Vương: Linh Hồ, Minh Chiêu và Chà Mục (Cung Mục), những người có công cùng vua Hùng đánh tan giặc Thục, bảo vệ bờ cõi Văn Lang. Theo thần tích, khi quân lương cạn kiệt bên bờ sông Lô, nhờ sự phù trợ linh thiêng mà nghĩa quân vượt qua hiểm nguy, giành thắng lợi vẻ vang. Từ đó hình thành tục kiêng ăn thịt bò, thể hiện nét tín ngưỡng dân gian đặc sắc của cư dân vùng ven sông.

Đình còn phối thờ danh nhân Nguyễn Như Đổ (1424–1525), vị đại khoa bảng thời Lê, ba lần đi sứ, làm quan đến chức Thượng thư, được Nhân dân tôn kính. Trải qua bao lần bồi lở của sông Hồng, đình – chùa Đại Lan vẫn lưu giữ 11 đạo sắc phong, trong đó sớm nhất từ năm 1691. Năm 1989, cụm di tích được xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Từ trước Tết Nguyên đán, các nghi lễ truyền thống như lễ cấp thủy ngày 23 tháng Chạp, lễ Tống cựu nghênh tân đêm Giao thừa, phong mũ áo, rước văn, rước cá lăng… đã được chuẩn bị chu đáo. Nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho Nhân dân, Ban Tổ chức quyết định tạm dừng việc rước kiệu và thuê thuyền ra sông lấy nước; các nghi lễ tế truyền thống vẫn được thực hiện trang trọng tại đình, giữ trọn phần hồn cốt lễ hội.

Phần hội tại Đại Lan phong phú với khai bút đầu xuân, giao lưu văn nghệ mừng Đảng – mừng Xuân, thi đấu cờ tướng, võ vật, võ gậy, múa trình Thánh và các trò chơi dân gian. Hội vật Đại Lan từng nổi tiếng với những miếng “bổ thượng”, “xuyên tâm”, thu hút nhiều đô vật trong và ngoài vùng tham gia, gợi nhớ truyền thống thượng võ của làng quê ven sông.

Chiều mồng 6 tháng Giêng, địa phương tổ chức mừng thọ các cụ cao niên từ 70 đến trên 100 tuổi – nét đẹp nhân văn thể hiện đạo lý “kính lão trọng thọ”, góp phần làm sâu sắc ý nghĩa cộng đồng của lễ hội truyền thống.

Đồng thuận cộng đồng, nền tảng cho lễ hội bền vững

Điểm nhấn của mùa lễ hội năm nay là sự chủ động, linh hoạt trong tổ chức và tinh thần trách nhiệm của mỗi người dân. Kinh phí tổ chức được xã hội hóa hoàn toàn trên tinh thần tự nguyện công đức; việc thu chi được công khai, minh bạch, đúng mục đích, tạo sự đồng thuận cao trong Nhân dân.

Ông Đặng Bá Ngọc, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Đại Lan cho biết: Lễ hội năm nay được chuẩn bị từ sớm với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự chung tay của người dân. Các đoàn thể được phân công rõ nhiệm vụ: Hội Người cao tuổi phụ trách nghi lễ, Đoàn Thanh niên tổ chức phần hội, Hội Phụ nữ đảm nhận hậu cần và vệ sinh môi trường. Mỗi người dân đều ý thức mình là một “chủ thể văn hóa”, có trách nhiệm gìn giữ và trao truyền di sản cho thế hệ sau.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Nam Phù Nguyễn Văn Sung, trên địa bàn xã Nam Phù hiện có 31 di tích lịch sử, văn hóa cùng 13 lễ hội truyền thống. Các lễ hội được tổ chức trang trọng, giàu bản sắc theo phong tục địa phương, tiêu biểu là lễ hội truyền thống tổng Nam Phù được Bộ Thể thao, Văn hóa và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được tổ chức vào tháng 3 âm lịch. Các lễ hội làng được duy trì hàng năm theo phong tục của địa phương. Năm 2026, xã Nam Phù xác định mục tiêu xuyên suốt của các lễ hội là tổ chức trang nghiêm, đúng quy định pháp luật; nâng cao ý thức thực hiện nếp sống văn minh; kiên quyết không để xảy ra các hiện tượng mê tín dị đoan, tiêu cực, mất an ninh trật tự.

Trong tiết xuân mới, khi đất trời giao hòa và lòng người, hai lễ hội truyền thống của Nam Phù không chỉ là dịp tưởng nhớ tiền nhân mà còn là điểm hẹn văn hóa, khơi dậy niềm tin và tạo khí thế phấn khởi để địa phương bước vào năm 2026 với quyết tâm mới. Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị truyền thống vẫn bền bỉ như dòng sông Hồng, tiếp tục bồi đắp phù sa văn hóa cho quê hương qua bao thế hệ.