Nên là quy định tự nguyện

Trong đề xuất các quy định của Dự thảo Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi), dẫn chứng từ một số quốc gia, Bộ Nội vụ cho biết một số nước quy định nghỉ hưu ở tuổi 60 - 65, song có chế độ nghỉ hưu sớm khi công chức đã bảo đảm số năm công tác; ngược lại, họ kéo dài tuổi nghỉ hưu tới 75 với một số lĩnh vực kỹ thuật, chuyên môn cao, cố vấn, chuyên gia. Từ kinh nghiệm quốc tế, Bộ Nội vụ cho rằng, Việt Nam nên tham khảo kinh nghiệm trong việc quy định về nghỉ hưu trước tuổi và đối với một số lĩnh vực yêu cầu kỹ thuật cao, chuyên gia, cố vấn có thể kéo dài tuổi nghỉ hưu đến 70 tuổi.

Trước đây, cũng đã từng có tiền lệ quy định kéo dài thời gian làm việc đối với một số nhóm đặc thù và ở các mức khác nhau. Sau đó, quy định này được điều chỉnh lại, thống nhất chung trong Bộ Luật Lao động năm 2019, theo đó, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường được điều chỉnh theo lộ trình cho đến khi đủ 62 tuổi đối với lao động nam vào năm 2028 và đủ 60 tuổi đối với lao động nữ vào năm 2035. Đồng thời, có quy định, lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao và một số trường hợp đặc biệt có thể nghỉ hưu ở tuổi cao hơn, song không quá 5 tuổi so với quy định tại thời điểm nghỉ hưu.

Trong bối cảnh dân số đứng trước nguy cơ già hóa nhanh, việc chuẩn bị các chính sách thu hút người cao tuổi tham gia lực lượng lao động chính thức là hết sức cần thiết, đặc biệt là các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, tích lũy kinh nghiệm, kỹ năng hoặc hàm lượng chất xám cao. Qua đó, sẽ tận dụng được tri thức của những người có trình độ, năng lực cao, đặc biệt là các nhà khoa học, nghiên cứu, chuyên gia… Hơn nữa, nhìn vào thực tế cũng có thể thấy, rất nhiều người dù đã nghỉ hưu nhưng vẫn minh mẫn, dồi dào năng lực, và đang tiếp tục cống hiến, mang lại giá trị lớn cho xã hội. Nhiều cán bộ, công chức vượt qua tuổi 70 vẫn làm việc, nghiên cứu khoa học… bởi họ cảm thấy thoải mái, đủ sức khỏe, được tận hưởng môi trường làm việc linh hoạt, không phân biệt tuổi tác.

Nhưng nếu đưa vào một quy định của Luật lại là vấn đề rất cần tính toán, cân nhắc từ nhiều yếu tố. Bởi việc kéo dài tuổi hưu trí đến đâu lại phụ thuộc vào nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề rất lớn là sức khỏe của người lao động, nhất là người bước vào giai đoạn cao tuổi. Một số dữ liệu từ các cuộc khảo sát xã hội cũng cho thấy, rất nhiều người cao tuổi muốn làm việc nhưng không thể, vì lý do sức khỏe. Cùng với đó, cũng không dễ đưa ra định nghĩa cụ thể cho việc thế nào là "chuyên gia", bởi mỗi lĩnh vực, yêu cầu công việc cụ thể sẽ có những đòi hỏi riêng.

Do đó, thiết nghĩ, hiện mới chỉ là đề xuất, nhưng cũng nên tính toán, nghiên cứu một cách tổng thể và kỹ lưỡng chính sách, để vừa khai thác được trí tuệ, năng lực của các chuyên gia dày dặn kinh nghiệm, kỹ thuật cao, vừa bảo đảm yếu tố như năng lực thực tiễn, sức khỏe, nhu cầu và đặc biệt là tính tự nguyện. Chỉ khi từng cá nhân chuyên gia, cố vấn tự quyết định có làm việc tiếp hay không, họ mới vui vẻ cống hiến hết khả năng của mình, thay vì ràng buộc bởi một quy định.