Nghị quyết 68-NQ/TW: tạo đột phá trong thể chế, giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp

Lượng hóa mục tiêu cải cách, coi kết quả làm thước đo

Ngày 15/8, tại Hà Nội, Báo Kinh tế & Đô thị phối hợp với UBND phường Tây Hồ, Trung tâm Truyền thông, Dữ liệu và Công nghệ số TP Hà Nội tổ chức tọa đàm “Nghị quyết 68-NQ/TW: Động lực phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam”.

Tại tọa đàm, luật sư Nguyễn Văn Hà - Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội luật gia TP Hà Nội đánh giá Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị là một bước ngoặt lớn về tư duy pháp lý trong điều hành kinh tế, đặc biệt khi đưa ra những nguyên tắc có tính dẫn dắt, khắc phục những tồn tại đã kéo dài trong môi trường pháp lý, đầu tư - kinh doanh.

Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 4/5/2025 là một bước phát triển tiếp nối sau gần một thập kỷ kể từ Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 2017 về phát triển kinh tế tư nhân. Đây là sự thay đổi cả về lượng và chất trong tư duy, định hướng cải cách thể chế kinh tế của Đảng và Nhà nước.

“So với Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 2017 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 68-NQ/TW không chỉ nhấn mạnh vai trò của kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế mà còn tạo ra đột phá thực sự về mặt cải cách thể chế. Quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết lần này đi trúng và đúng, xác định rõ vị trí của kinh tế tư nhân trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đặt nền móng vững chắc cho một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh” - luật sư Nguyễn Văn Hà nhận định.

Theo luật sư Nguyễn Văn Hà, điểm nổi bật đầu tiên là Nghị quyết 68-NQ/TW đã thay đổi cách thức tiếp cận trong hoạch định chính sách, lượng hóa các mục tiêu cải cách và lấy kết quả thực tế làm tiêu chí đánh giá.

“Trước đây, các mục tiêu cải cách thường dừng ở mức khái quát, chung chung. Lần này, Nghị quyết 68/TW yêu cầu lượng hóa rõ các chỉ tiêu, mục tiêu cải cách và coi đây là cơ sở để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các bộ, ngành, địa phương. Khi các chỉ tiêu được cụ thể hóa như: số ngày xử lý thủ tục, số lượng giấy phép phải cắt giảm, tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến, quá trình thực hiện sẽ minh bạch, dễ giám sát và tạo động lực cho bộ máy hành chính thay đổi thực chất” - luật sư Nguyễn Văn Hà nhấn mạnh.

Không hình sự hóa các quan hệ kinh tế - dân sự: bước tiến về tư duy pháp quyền

Một điểm cải cách được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là quy định “không hình sự hóa các quan hệ kinh tế - dân sự”, thể hiện rõ trong Nghị quyết 68-NQ/TW.

Luật sư Nguyễn Văn Hà cho biết, Nghị quyết 68-NQ/TW đã đề ra nguyên tắc xử lý vi phạm có phân tầng: ưu tiên các biện pháp hành chính, dân sự, kinh tế trước; chỉ áp dụng hình sự khi hành vi thực sự đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Đồng thời, phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa cá nhân và pháp nhân. Đây là điểm cải cách thể hiện tư duy pháp quyền hiện đại.

“Không thể để một hành vi dân sự bị xử lý hình sự. Cũng không thể để doanh nghiệp phải gánh toàn bộ hậu quả vì sai phạm của cá nhân, hoặc ngược lại. Việc này vừa tạo sự công bằng pháp lý, vừa giúp doanh nghiệp yên tâm kinh doanh, đầu tư lâu dài” - luật sư Nguyễn Văn Hà phân tích.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 68-NQ/TW cũng khẳng định nguyên tắc không áp dụng hồi tố đối với các quy định pháp luật bất lợi - một điểm có ý nghĩa then chốt trong việc củng cố niềm tin pháp lý và ổn định môi trường đầu tư.

Một điểm rất thực tiễn được cộng đồng doanh nghiệp hoan nghênh trước quy định: mỗi doanh nghiệp chỉ bị thanh tra, kiểm tra một lần mỗi năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng.

Luật sư Nguyễn Văn Hà cho biết, quy định này giúp giảm thiểu gánh nặng hành chính, tránh gây gián đoạn hoạt động sản xuất, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tập trung sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, để thực thi hiệu quả, cần làm rõ khái niệm “dấu hiệu vi phạm”, đồng thời xây dựng cơ chế thanh tra phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ số để công khai kế hoạch thanh tra, giúp doanh nghiệp chủ động giám sát.

Từ góc nhìn pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Hà khẳng định: “Nghị quyết 68-NQ/TW đã mở đường. Nhưng để đi đến đích, cần sự đồng bộ từ trung ương đến địa phương, giữa các bộ, ngành và chính quyền cơ sở. Đồng thời phải minh bạch hóa kế hoạch thực hiện, để xã hội và doanh nghiệp có thể giám sát”.