Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới
Logo
Đăng ký mua gói ấn phẩm|Đăng nhập

Ngũ hổ trong tranh Hàng Trống

Kinhtedothi - Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, hổ là con vật có sức mạnh linh liêng. “Ông Ba mươi” đầy uy linh, quyền kính được dựng thành biểu tượng qua nhiều chất liệu tạo hình bằng gỗ, đá, vôi giấy, đất nung, tranh vẽ và có ở hầu khắp các công trình như đình, đền, miếu.

Tuy vậy, mẫu tranh được biết đến nhất là ngũ hổ của phố Hàng Trống (Hà Nội).

Hình tượng hổ trong văn hóa Việt

Không trưng trên bàn thờ gia tiên như những bức tranh ngũ quả, tranh ngũ hổ thường treo ở bàn thờ dành riêng cho “ông Ba mươi” tại đình, đền, miếu. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, một số đồng bào dân tộc thiểu số cũng có tục thờ hổ, trong đó có người Khơ-mú ở Tây Bắc và miền Tây Nghệ An. Một tập quán ăn sâu vào tiềm thức của người Khơ-mú thuộc họ Rvai (hổ) đó là nghi lễ cúng ma nhà (Hrôigang).

Vào dịp Tết Nguyên đán, người Khơ-mú thường diễn lại các động tác của hổ, vật tổ của dòng họ. Với quan niệm hổ là tổ tiên của mình, người Khơ-mú thuộc họ Rvai kiêng không động tay, săn bắn, giết và ăn thịt hổ. Trong các hội hè, nghi lễ, người ta hóa trang giống như hổ. Khi gặp hổ chết, người Khơ-mú khóc than thật sự như tổ tiên của mình qua đời. Người ta tin rằng khi chết đi, họ sẽ hóa thành kiếp hổ.

Ở góc đó mỹ thuật, theo họa sĩ Lê Thiết Cương, hình tượng hổ đã xuất hiện trong các đồ gốm thời Lý, Trần hay trong các ngôi đình được xây dựng từ thế kỷ XVI. Trong đó có thể kể đến như: Đình Lỗ Hạnh (huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang) dựng năm 1576 có một phù điêu hổ đang vờn; đình Thổ Tang (huyện Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc) dựng từ thế kỷ XVII có một bức chạm cảnh người đang săn hổ. Ngoài ra, hổ cũng là đề tài đang trang trí trên các cột, kèo; mặt hổ phù ở các chùa hay hình tượng hổ chầu ở cổng các miếu, phủ. Trong các hình tượng đó, hổ mang tính chất trấn yểm để không cho tà ma vào đình, đền, miếu, phủ.

Nét văn hóa đặc sắc

Tranh Hàng Trống xuất hiện và thịnh hành muộn hơn các dòng tranh khác. Trong các tác phẩm đặc sắc của tranh Hàng Trống, không thể không nói đến các tranh vẽ về hổ, đạt được thành tựu cao trong giá trị tạo hình. Mặc dù là tranh thờ nhưng các nghệ nhân đã gợi tả được nét sống động của loài hổ. Từ những dáng hổ ngồi, hổ đứng, hổ đằng vân, những ánh mắt, chòm râu, vẻ mặt của từng chú hổ đều toát lên sức sống mãnh liệt, nét dữ dằn, hoang dại và quyền uy của vị chúa sơn lâm.

Họa sĩ Lê Thiết Cương cho biết: “Tranh Hàng Trống có hai loại tranh hổ. Loại tranh đầu tiên, được nhiều người biết là ngũ hổ. Trong tranh, 5 con hổ tượng trưng cho 5 hướng theo quan niệm âm dương ngũ hành. Hổ vàng/thổ bao giờ cũng ở trung tâm tranh dân gian Hàng Trống theo bố cục dọc. Vì tất cả đều quy về thổ, mọi sự trên đời kết thúc đều quay về với thổ”.

Theo các chuyên gia văn hoá, trên đầu hổ vàng, dưới mặt trời đỏ rực rỡ có 7 chấm trắng là hình tượng của chòm đại hùng tinh. Chân hổ vàng trấn lên một miếng phù có ghi “pháp đại uy nỗ”. Hai bên hổ vàng, bên phải có 5 thanh kiếm, bên trái có 5 lá cờ lệnh. Hình ảnh của cờ lệnh và kiếm trong tranh ngũ hổ thể hiện sức mạnh của thiên nhiên trong quy luật vận động của vũ trụ và sự tương tác với trái đất. Sau hổ vàng, hổ đen là phương Bắc/hành Thuỷ; hổ đỏ là phương Nam/hành Hoả; hổ xanh là phương Đông/hành Mộc; hổ trắng là phương Tây/hành Kim. Do đó, khi thờ ngũ hổ là thờ được toàn bộ âm dương ngũ hành, mang tính chất trấn yểm vì hổ là sức mạnh, linh thiêng.

Tuy nhiên, theo họa sĩ Lê Thiết Cương, rất ít khi người ta thấy bàn thờ ngũ hổ ở tư gia. Bàn thờ tư gia chủ yếu là thờ bạch hổ - hổ trắng. Vì bạch hổ là hành kim, kim trong âm dương ngũ hành hiểu theo nghĩa tích cực với những người kinh doanh là tiền tài. Muốn thờ bạch hổ, người thờ phải lễ vào ngày Rằm và mùng Một. Khác với mâm lễ thông thường, lễ dâng bạch hổ là rượu trắng, hoa trắng, thịt sống, trứng sống, gạo. Giờ lễ bao giờ cũng vào giờ Dậu (17 - 19 giờ) vì lúc đó khí Kim mạnh nhất.

Đi dọc theo con phố Hàng Trống giờ đây chỉ thấy san sát những quán xá sang trọng, tấp nập những cửa hàng đèn lồng bằng lụa, bằng giấy. Hỏi ở đâu bán tranh Hàng Trống không, cũng đều nhận được cái lắc đầu. Nơi còn sót lại duy nhất về tranh Hàng Trống là tư gia của nghệ nhân Lê Đình Nghiên (ở phố Cửa Đông, Hà Nội).

Chia sẻ về thực tế này, họa sĩ Lê Thiết Cương cho hay: “Tranh bạch hổ vẫn được bán ở phố Hàng Mã. Điều này cho thấy, tín ngưỡng thờ tranh hổ vẫn có trong đời sống hiện nay. Nhưng vì tân tiến hơn, rất ít khi chúng ta lên phố Hàng Mã mua được tranh dân gian Hàng Trống vẽ tay mà chủ yếu là tranh in”.

Hồi sinh tranh Tết Hàng Trống

Hồi sinh tranh Tết Hàng Trống

[Ảnh] Biến tấu của dòng tranh Hàng Trống trong đời sống đương đại

[Ảnh] Biến tấu của dòng tranh Hàng Trống trong đời sống đương đại

Đọc nhiều
HỎI ĐÁP THÔNG MINH

CẢM NHẬN CỦA BẠN VỀ BÀI VIẾT NÀY

  • Rất hay
  • Thích
  • Giải trí
  • Cần cải thiện

BÌNH LUẬN (0)

Đừng bỏ lỡ
Ca sĩ Đông Hùng: Mang tình yêu văn hóa Việt lên sân khấu “Muôn sắc Việt Nam”

Ca sĩ Đông Hùng: Mang tình yêu văn hóa Việt lên sân khấu “Muôn sắc Việt Nam”

20 Nov, 07:57 PM

Trước thềm chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam”, diễn ra tối 24-11 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội), ca sĩ Đông Hùng chia sẻ niềm tự hào khi được góp giọng trong sự kiện tôn vinh những giá trị văn hóa dân tộc. Trong cuộc trò chuyện với phóng viên Báo Hànộimới, nam ca sĩ hé lộ những tiết mục sẽ trình diễn, đồng thời bày tỏ quan điểm về trách nhiệm của thế hệ nghệ sĩ trẻ trong việc gìn giữ bản sắc, đưa văn hóa Việt đến gần hơn với công chúng bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại.

Những lưu ý khi đổi vé và địa điểm gửi xe dành cho khán giả "Muôn sắc Việt Nam"

Những lưu ý khi đổi vé và địa điểm gửi xe dành cho khán giả "Muôn sắc Việt Nam"

20 Nov, 07:00 PM

Để quá trình đổi vé tham dự chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra thuận lợi, Ban tổ chức lưu ý khán giả chuẩn bị đầy đủ mã QR, giấy tờ tùy thân và tuân thủ hướng dẫn tại các điểm đổi vé. Đồng thời, Ban tổ chức bố trí các địa điểm gửi xe máy, khuyến khích người dân ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng để hạn chế ùn tắc giao thông.

Để Đồng Xuân bắt nhịp với hơi thở đương đại

Để Đồng Xuân bắt nhịp với hơi thở đương đại

20 Nov, 09:55 AM

Trải qua hơn 135 năm hình thành và phát triển, chợ Đồng Xuân không chỉ là một đầu mối giao thương lâu đời mà còn lưu giữ ký ức đô thị, nếp sinh hoạt và văn hóa kinh doanh của nhiều thế hệ người Hà Nội. Trước những thay đổi của thị trường và yêu cầu phát triển đô thị di sản, khu chợ đang đứng trước bài toán mới: Làm thế nào để những giá trị truyền thống tiếp tục được phát huy, đồng thời mở ra động lực tăng trưởng từ kinh tế sáng tạo?

Hà Nội: 1.000 người mặc Việt phục diễu hành quanh phố cổ chào mừng Ngày Văn hoá Việt Nam

Hà Nội: 1.000 người mặc Việt phục diễu hành quanh phố cổ chào mừng Ngày Văn hoá Việt Nam

20 Nov, 09:34 AM

Ngày 22-11, Ngày hội Việt phục “Bách Hoa Bộ Hành” lần thứ IX sẽ diễn ra tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, phố cổ Hà Nội và chợ Đồng Xuân, với sự tham gia dự kiến của khoảng 1.000 người trong trang phục truyền thống. Sự kiện góp phần lan tỏa tình yêu di sản, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, đồng thời kết nối giá trị văn hóa truyền thống với đời sống đô thị đương đại.

Tin mới
VIDEO
Tin Tài Trợ