Nhãn đặc sản Hưng Yên vào vụ, khách đặt trước cả khi quả chín

"Cháy hàng" từ khi quả còn xanh

Thời điểm cuối tháng 7, các vùng trồng nhãn tại tỉnh Hưng Yên như Tân Hưng, Hồng Quang, Khoái Châu... bắt đầu vào chính vụ thu hoạch. Đây là thời gian cao điểm trong năm đối với hàng nghìn hộ nông dân gắn bó với cây nhãn - loại trái cây từng được mệnh danh là “tiến vua”.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên, năm nay toàn tỉnh có hơn 5.800 ha trồng nhãn, trong đó khoảng 15-20% diện tích là các giống nhãn đặc sản, chủ yếu tập trung tại các xã có truyền thống như Tân Hưng, Đức Hợp, Triệu Việt Vương...

Điểm đáng chú ý trong vụ thu hoạch 2025 là sản lượng các giống nhãn đặc sản dự báo tăng mạnh từ 20-25% so với năm ngoái, nhờ thời tiết thuận lợi và kỹ thuật canh tác được cải tiến. Nhiều vườn nhãn còn chưa thu hoạch đã được đặt mua hết từ khi quả còn xanh.

Ông Trịnh Văn Hữu, chủ vườn nhãn tại thôn Nễ Châu, xã Tân Hưng, chia sẻ, giống nhãn đường phèn quả vuông của gia đình năm nay dự kiến thu được hơn 6 tấn. Mỗi ngày khách đặt mua 2-3 tạ, giá bán ổn định ở mức 70.000-80.000 đồng/kg. Với đặc điểm cùi giòn, róc hạt, thơm nhẹ, loại nhãn này được khách hàng ưa chuộng làm quà biếu cao cấp.

Không chỉ hộ nhỏ lẻ, nhiều hợp tác xã trong tỉnh cũng ghi nhận tình trạng “cháy hàng”. Tại xã Hiệp Cường, ông Đặng Văn Ứng, chủ hơn 8ha nhãn VietGAP, cho biết phần lớn diện tích là giống nhãn đường phèn siêu ngọt. "Quả chưa kịp chín đã có khách đặt mua hết. Chúng tôi không phải lo đầu ra, chỉ tập trung vào chất lượng"- ông nói.

Bảo tồn giống quý, vươn ra thị trường quốc tế

Từ nhiều năm nay, các nhà vườn tại Hưng Yên không chỉ chú trọng sản xuất mà còn đặc biệt coi trọng việc bảo tồn và phát triển giống nhãn bản địa quý hiếm.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hưng Yên, toàn tỉnh hiện có khoảng 50 nguồn gen nhãn, trong đó hơn 40 nguồn gen có nguồn gốc bản địa. Đây là tài sản di truyền quý giá, không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn đóng vai trò quan trọng trong gìn giữ bản sắc vùng miền.

Gia đình ông Trịnh Văn Cương, 84 tuổi, ở thôn Nễ Châu, là một trong những hộ tiên phong bảo tồn giống nhãn đường phèn quả vuông. Cây gốc được bố ông trồng cách đây nhiều thập kỷ. Đến năm 1995, ông nhân giống ra diện tích hơn 1,2 mẫu, duy trì sản lượng ổn định mỗi vụ. Năm 2022, vườn nhãn của ông được công nhận là vườn cây đầu dòng, cho phép khai thác tối đa 60.000 mắt ghép/năm.

Cùng ở xã Tân Hưng, ông Bùi Xuân Tám cũng đang giữ gìn và phát triển giống nhãn cùi cổ, với hơn 250 cây mang thương hiệu “Cây đầu dòng nhãn cùi cổ Bùi Tám”. Giống nhãn này có đặc điểm cùi giòn, thơm, vị ngọt đậm như mật ong, đang ngày càng khan hiếm. Ông Tám cho biết, ông đã tự bỏ tiền nhân giống và tặng hơn 100 cây giống cho các hội viên Chi hội Cựu chiến binh để bảo tồn giống nhãn quý này.

Không chỉ tập trung vào năng suất, nhiều hộ và hợp tác xã tại Hưng Yên đã chuyển hướng sang sản xuất sạch, hữu cơ, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường trong và ngoài nước.

Bà Trần Thị Bắc, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất nhãn lồng Nễ Châu, cho biết Hợp tác xã hiện có 18ha trồng nhãn, trong đó hơn 5ha được canh tác theo hướng hữu cơ, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học. "Hợp tác xã đã được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu sang Mỹ và Australia, điều kiện tiên quyết là sản phẩm phải sạch, an toàn"- bà nói.

Giám đốc Hợp tác xã cây ăn quả đặc sản Quyết Thắng Trần Văn Mý cho hay, vụ nhãn năm nay HTX sẽ thu hoạch khoảng 250-300 tấn quả trên diện tích hơn 30ha, tăng 15-20% so với năm ngoái. Đơn vị cũng tổ chức các chương trình du lịch trải nghiệm “0 đồng”, mời khách đến tham quan vườn nhãn, thưởng thức miễn phí và mua sản phẩm ngay tại vườn. “Đây là cách quảng bá thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên đến gần hơn với người tiêu dùng”- ông Mý nói.

Toàn tỉnh hiện có 20 vùng trồng nhãn đủ điều kiện xuất khẩu, trong đó có 2 vùng xuất sang Mỹ (Tân Hưng và Triệu Việt Vương), 5 vùng xuất sang Nhật Bản, 13 vùng xuất sang Trung Quốc. Ngoài ra, nhiều vùng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP như Hồng Quang, Khoái Châu, Quang Hưng... đang mở rộng diện tích nhãn đặc sản, thay thế các giống thoái hóa.

Để hỗ trợ nông dân, tỉnh Hưng Yên đã ban hành nhiều đề án, chính sách nhằm xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, cải tạo vườn tạp, đồng thời đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, liên kết tiêu thụ sản phẩm với các doanh nghiệp, siêu thị lớn.

Việc kết hợp giữa bảo tồn giống quý, sản xuất theo tiêu chuẩn sạch và xây dựng thương hiệu đã giúp nhãn lồng Hưng Yên vươn xa. Loại quả này được xếp hạng 13 trong số 50 trái cây nổi tiếng của Việt Nam, được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận là loại trái cây ngon nhất và được đăng ký bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa "Nhãn lồng Hưng Yên hương vị tiến vua," được công nhận chỉ dẫn địa lý giúp khách hàng nhận biết và thưởng thức sản phẩm chính hiệu nhãn lồng Hưng Yên.

Trong bối cảnh thị trường nông sản cạnh tranh ngày càng gay gắt, những bước đi bài bản từ sản xuất đến tiêu thụ của người trồng nhãn Hưng Yên đang mở ra hướng phát triển ổn định và bền vững. Người trồng không còn lo “được mùa mất giá”, mà chủ động sản xuất theo nhu cầu thị trường, nâng cao giá trị trái nhãn, đồng thời gìn giữ những giống cây đặc sản cho thế hệ mai sau.