Phát triển bền vững ngành hàng chanh leo theo chuỗi liên kết

Thách thức đối với ngành hàng chanh leo

Thông tin tại diễn đàn “Phát triển ngành hàng chanh leo bền vững theo chuỗi liên kết” tổ chức ngày 12/12, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, xuất khẩu chanh leo Việt Nam đã tăng trưởng “thần tốc”. Tính đến tháng 10/2025, kim ngạch xuất khẩu loại trái cây này đã đạt hơn 202 triệu USD.

Hiện tại, Tây Nguyên là thủ phủ chanh leo của cả nước, chiếm 86,4% diện tích và 92,5% sản lượng năm 2024; miền Bắc chiếm 12,5% diện tích. Việt Nam đã công bố lưu hành 43 giống chanh leo, phục vụ cho nhu cầu sản xuất và xuất khẩu ngày càng tăng.

Ông Tô Văn Huấn, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đánh giá, cây chanh leo tại Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế về điều kiện địa hình, đất đai và khí hậu thuận lợi. Tuy nhiên, ngành chanh leo đang đối mặt với các thách thức về quản lý giống sạch bệnh.

Mặt khác, liên kết chuỗi còn lỏng lẻo, công nghệ bảo quản - chế biến sâu thiếu đồng bộ, nguồn cung không ổn định, trong khi các rào cản kỹ thuật và yêu cầu kiểm dịch quốc tế ngày càng khắt khe.

Ở khía cạnh liên quan, ông Đoàn Ngọc Có - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai cho rằng, nhiều diện tích trồng chanh leo còn manh mún, rời rạc; không ít hộ dân vẫn trồng tự phát trên những chân đất và điều kiện nước tưới chưa phù hợp.

Bên cạnh đó, công tác quản lý chất lượng giống chưa thật sự vững chắc; trong khi các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc ngày càng đưa ra yêu cầu nghiêm ngặt hơn về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Thúc đẩy chuỗi liên kết bền

Theo bà Trần Thị Tầm - Giám đốc HTX Dịch vụ An Nhiên, xã Chư Krey, để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, cần sớm triển khai đồng bộ việc cấp mã số vùng trồng, áp dụng các tiêu chuẩn như GlobalGAP, qua đó tạo nền tảng để chanh leo Gia Lai tiếp cận các thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao.

Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là điều kiện then chốt để nâng tầm giá trị ngành hàng, tránh tình trạng sản xuất manh mún, thiếu kiểm soát như trước đây. Thực tế cho thấy, giống không rõ nguồn gốc, chất lượng kém, năng suất thấp và khả năng chống chịu sâu bệnh yếu vẫn đang tồn tại, gây rủi ro lớn cho người trồng.

Chia sẻ tại diễn đàn, Nguyễn Quý Dương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khẳng định, một trong những vấn đề nổi bật là sản xuất và kinh doanh giống. Hiện nay, yêu cầu về giống sạch bệnh, đặc biệt là sạch virus, có chất lượng cao vẫn là thách thức lớn. Cùng với đó, dịch hại sinh vật gây hại, nhất là bệnh virus và một số bệnh mới nổi như đốm nâu, đang tác động trực tiếp đến năng suất và tính bền vững của sản xuất.

Từ thực tế trên, ông Nguyễn Quý Dương cho rằng trong thời gian tới, ngành chanh leo cần tiếp tục chuẩn hóa các khâu then chốt, trước hết là quản lý giống. Ông đề nghị các Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, được Sở Nông nghiệp và Môi trường giao nhiệm vụ, tiếp tục siết chặt công tác quản lý giống trên địa bàn.

Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng yêu cầu các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh giống thực hiện nghiêm túc việc cung cấp giống sạch bệnh, chất lượng tốt cho nông dân. Với bà con nông dân, ông khuyến cáo cần lựa chọn giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật từ các doanh nghiệp uy tín trên thị trường.

Đối với doanh nghiệp cung ứng vật tư và tham gia liên kết sản xuất, ông Nguyễn Quý Dương nhấn mạnh trách nhiệm hỗ trợ nông dân không chỉ về kỹ thuật mà cả về giá thành, để lợi ích của liên kết thể hiện rõ hơn so với việc sản xuất, mua bán đơn lẻ ngoài thị trường.

“Việc phát triển vùng trồng và liên kết sản xuất phải xuất phát từ nhu cầu thị trường. Sản xuất bền vững không thể chỉ theo tiêu chuẩn nội tại, mà phải đáp ứng đúng yêu cầu của từng thị trường xuất khẩu…” - ông Nguyễn Quý Dương nhấn mạnh.