“Phiên tòa giả định” giúp ngư dân thay đổi nhận thức về hành vi vi phạm IUU

Ngày 19/11, tại Nhà văn hóa Tổ dân phố Thọ Xuân (phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hoá), Báo Công lý phối hợp với TAND Khu vực 4 - Thanh Hóa tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU). Sự kiện thu hút đông đảo bà con ngư dân tham dự, trở thành điểm nhấn trong chuỗi hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng khi ra khơi bám biển.

Phiên tòa được tổ chức trong bối cảnh cả nước triển khai Quyết định số 2310/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Kế hoạch hành động tháng cao điểm chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam”. Đây cũng là hoạt động thuộc nhiệm vụ chính trị do TAND Tối cao giao và kế hoạch truyền thông của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Phiên tòa giả định mô phỏng vụ án hình sự đối với hai bị cáo: T.V.K (chủ tàu, SN 1985) và D.M.H (thuyền trưởng, SN 1987). Theo cáo trạng, các bị cáo đã đưa hai tàu cá cùng 6 ngư phủ rời khỏi lãnh thổ Việt Nam để khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài nhằm thu lợi bất chính. Bị cáo K còn chỉ đạo tháo gỡ thiết bị giám sát hành trình (VMS) và xóa số đăng ký tàu cá nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Hành vi này làm tê liệt hệ thống giám sát hành trình, gây rối loạn hoạt động của phương tiện điện tử. Sau quá trình xét hỏi và tranh tụng, Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo T.V.K 10 năm tù và bị cáo D.M.H 8 năm tù về hai tội danh “Tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép” và “Gây rối loạn hoạt động của phương tiện điện tử”. Mức án nghiêm khắc được xem là lời cảnh báo mạnh mẽ trong bối cảnh tình trạng vi phạm IUU còn diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương ven biển.

Ngay sau tuyên án, nhiều ngư dân tham dự cho biết họ “giật mình” trước hậu quả pháp lý của hành vi can thiệp vào VMS.

Ông Trần Chí Tường, Tổ trưởng Tổ dân phố Thọ Xuân (phường Sầm Sơn), cho biết hiện trên địa bàn còn 4 tàu đánh cá. Thời gian qua, tổ dân phố luôn chú trọng tuyên truyền pháp luật về khai thác hải sản bằng nhiều hình thức như lồng ghép tại các hội nghị, cuộc họp phố. “Sau phiên tòa, tôi sẽ tiếp tục phổ biến tới bà con những nội dung mới mà tôi được nghe và hiểu rõ hơn. Tôi tin ý thức của bà con sẽ có chuyển biến tích cực” – ông Tường nói.

Ông Phạm Gia Linh, chủ tàu ở phường Sầm Sơn, chia sẻ: “Tôi đi biển hơn 30 năm, với tư cách là chủ tàu, tôi cũng mong Việt Nam cùng cả nước sớm gỡ được ‘thẻ vàng’. Hôm nay đến dự phiên tòa, trước hết là để nghe tuyên truyền, hiểu thêm nhiều điều. Trước đây tôi biết vi phạm là sẽ bị xử lý, nhưng đến đây mới thấy mức phạt nặng nề đến như vậy.”

Anh Trịnh Tứ Vượng, cán bộ Đồn Biên phòng Sầm Sơn, cho biết: “Chúng tôi tham gia phiên tòa cùng các đơn vị nhằm tuyên truyền cho bà con, đặc biệt là các chủ phương tiện khai thác hải sản, nắm rõ các quy định của pháp luật về đánh bắt thủy sản. Công tác tuyên truyền được lực lượng biên phòng thực hiện thường xuyên, nhất là trong giai đoạn tăng cường phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) hiện nay. Việc kiểm tra, kiểm soát luôn được kết hợp chặt chẽ với tuyên truyền để giúp ngư dân hiểu và chấp hành tốt hơn.”

Sau phiên tòa, nhiều ngư dân chủ động đặt câu hỏi tại buổi tọa đàm về ranh giới vùng biển, xử lý khi VMS mất tín hiệu, cũng như trách nhiệm pháp lý của chủ tàu và thuyền trưởng.

Phiên tòa giả định lần này được đánh giá là mô hình tuyên truyền hiệu quả, bởi không chỉ truyền tải kiến thức pháp luật mà còn tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động. Thông điệp được truyền tải rõ ràng: mọi hành vi vi phạm IUU đều có thể bị xử lý hình sự.

Việc phối hợp giữa Báo Công lý, tòa án và lực lượng chức năng cho thấy hiệu quả từ sự chung tay đưa pháp luật vào đời sống, góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia về chống khai thác IUU. Thành công tại Sầm Sơn mở ra kỳ vọng nhân rộng mô hình này tại nhiều địa phương ven biển khác, hướng tới sự phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam.

Hiện nay, xác định việc gỡ “thẻ vàng” IUU là nhiệm vụ cấp bách, Công an tỉnh Thanh Hóa đang phối hợp với các lực lượng siết chặt quản lý tàu thuyền, ngăn chặn tàu cá không đủ điều kiện hoặc có dấu hiệu vi phạm xuất bến; điều tra, xử lý nghiêm các hành vi môi giới, đưa tàu và ngư dân khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài; đồng thời tăng cường giám sát, xử lý vi phạm liên quan đến thiết bị VMS theo Nghị quyết 04/2024/NQ-HĐTP.

Công an các xã, phường ven biển cũng tăng cường tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành quy định, hoàn thiện đầy đủ giấy tờ và duy trì hoạt động VMS đúng quy định. Việc kiểm soát chặt ngay từ cơ sở đang góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống khai thác IUU, hướng tới mục tiêu sớm tháo gỡ “thẻ vàng” của Uỷ ban châu Âu.