Quảng Ngãi: đến bảo tàng, “chạm” vào Tết xưa

Những ngày đầu xuân, bước chân vào chuyên đề “Tết và Lễ hội mùa xuân” tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi, người ta có cảm giác như vừa đi qua một cánh cửa thời gian. Bên ngoài là nhịp sống phố thị tất bật, còn phía trong là miền ký ức thân quen – nơi Tết xưa hiện về trong sắc đỏ câu đối, âm thanh rè nhẹ của chiếc radio cũ phát những bản nhạc xuân đã đi cùng năm tháng.

Không gian trưng bày được dàn dựng như một nếp nhà Việt những năm bao cấp. Bộ bàn ghế gỗ sẫm màu, tranh dân gian đã ngả màu thời gian, chiếc ti vi đen trắng và radio cổ… những vật dụng từng là “cửa sổ thế giới” của bao gia đình nay trở thành nhịp cầu nối ký ức. Bên cạnh đó, sạp báo xuân với những trang bìa rực rỡ gợi lại buổi sáng mồng Một, khi cả nhà quây quần bên ấm trà nóng, chuyền tay nhau tờ báo mới.

Sắc đỏ – vàng phủ khắp không gian, gợi nhắc không khí Tết cổ truyền đã in sâu trong ký ức nhiều thế hệ. Những chậu cúc, vạn thọ trước hiên, mâm ngũ quả đầy đặn, cặp bánh tét buộc lạt giang… tất cả giản dị nhưng đủ sức đánh thức cảm giác sum vầy. Người lớn tuổi dừng lại thật lâu trước những vật dụng quen thuộc, còn người trẻ lặng im ngắm nhìn, như đang ghép nối những mảnh ký ức chỉ từng nghe qua lời kể của ông bà.

Nguyễn Huỳnh Tuy (23 tuổi), sau một năm học tập tại TP Hồ Chí Minh, trở về quê đón Tết và ghé thăm bảo tàng. “Em có cảm giác như đang bước vào căn nhà của bà ngoại ngày trước. Những thứ tưởng đã xa lắm rồi bỗng hiện ra rất rõ”- Tuy chia sẻ. Với cô, chuyến tham quan không chỉ là dịp chụp ảnh đầu năm mà còn là cơ hội chạm vào ký ức gia đình tưởng chừng đã phai mờ theo thời gian.

Ở một góc khác, hình ảnh chuẩn bị Tết những ngày cuối năm hiện lên sống động: cúng ông Táo, dựng cây nêu, lau dọn bàn thờ, gói bánh, sắm sửa chợ Tết. Chỉ cần nhìn mâm cỗ tất niên bày biện trang trọng hay đôi tay người mẹ đang gói bánh, người xem cũng có thể hình dung nhịp sống chậm rãi, ấm áp của Tết xưa – khi niềm vui không nằm ở vật chất đủ đầy mà ở sự đoàn viên.

Mùi lá chuối tươi, hương nếp mới lan tỏa từ khu trải nghiệm gói bánh khiến nhiều người nhớ về gian bếp củi đỏ lửa của những mùa xuân đã xa. Những bàn tay vụng về của người trẻ tập gói bánh dưới sự chỉ dẫn của người lớn, tiếng cười nói rộn ràng bên nồi bánh… tạo nên bức tranh xuân sống động, nơi truyền thống không nằm yên trong tủ kính mà đang tiếp tục được trao truyền.

Với Võ Thị Thúy Vy (phường Nghĩa Lộ), điều đáng nhớ nhất không nằm ở hiện vật mà ở sự sum họp. Trong tà áo dài giản dị, cả gia đình đứng bên phông nền Tết xưa, nắm tay nhau cười rạng rỡ – khoảnh khắc nhỏ nhưng chứa đựng trọn vẹn ý nghĩa đoàn viên.

“Các chị em trong gia đình mỗi người một nơi. Tết là dịp hiếm hoi mọi người đông đủ, nên cả nhà rủ nhau đến đây chụp ảnh để lưu lại kỷ niệm” - chị nói.

Bên cạnh không gian Tết cổ truyền, khu trưng bày lễ hội mùa xuân mở ra lát cắt khác của đời sống văn hóa địa phương. Hình ảnh Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa trang nghiêm, Lễ hội đua thuyền sôi động ở Lý Sơn hay Lễ cầu ngư của cư dân ven biển, hội bài chòi... hiện lên qua tư liệu, góp phần khắc họa đời sống tín ngưỡng và khát vọng bình yên của cộng đồng.

Đi giữa không gian ấy, người ta nhận ra mùa xuân không chỉ đến từ sắc hoa hay tiếng pháo, mà còn từ chiều sâu văn hóa được gìn giữ qua bao thế hệ. Những phong tục như mừng tuổi, xin chữ đầu năm, du xuân lễ chùa, trò chơi dân gian… vẫn âm thầm chảy trong đời sống hôm nay, kết nối quá khứ với hiện tại.

Chuyên đề “Tết và Lễ hội mùa xuân” vì thế không chỉ là điểm tham quan đầu năm mà còn là hành trình trở về – trở về với căn nhà xưa có mùi khói bếp, với tiếng cười sum họp và niềm háo hức chờ giao thừa trong ánh đèn vàng ấm.

Giữa nhịp sống hiện đại, những không gian như thế trở thành chiếc neo ký ức, nhắc mỗi người rằng mùa xuân đẹp nhất vẫn luôn là mùa xuân của đoàn viên và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua thời gian.