Sai phạm trong thẩm định dìm giá, nâng giá, giải pháp nào xử lý?

Công ty thẩm định giá tiếp tay trong việc dìm giá, nâng giá

Tham gia chất vấn, đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn TP Hải Phòng) đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết kết quả công tác thanh tra về giá năm 2023 và giải pháp nâng cao hiệu quả thanh tra về giá trong thời gian tới.

Đồng thời mong muốn biết quan điểm và hướng giải quyết từ Bộ trưởng về thực trạng nhiều doanh nghiệp thẩm định giá từ chối thẩm định giá đấu thầu mua sắm trang thiết bị cho hoạt động thường xuyên của cơ quan Nhà nước và tính giá đất để xác định nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Tranh luận tại phiên họp, đại biểu Tạ Văn Hạ (Đoàn tỉnh Quảng Nam) cho biết, thời gian qua cho thấy, các công ty thẩm định giá không những có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế mà trong các vụ án sai phạm vừa qua, vai trò của công ty thẩm định giá cũng rất quan trọng, có trách nhiệm, hoặc thậm chí là tiếp tay trong việc dìm giá hoặc nâng giá.

Theo đại biểu, có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân quan trọng là thời gian qua gia tăng quá nóng các doanh nghiệp thẩm định giá, vì vậy dẫn đến việc tiếp tay và sai phạm. Tuy nhiên, sau khi xử lý sai phạm dẫn đến việc không dám làm nên gây khó khăn trong hoạt động của nền kinh tế. Do đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết trách nhiệm của Bộ đến đâu trong vấn đề này; đồng thời cho biết giải pháp khắc phục được những hạn chế trên trong thời gian tới?

Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hoà (Đoàn tỉnh Đồng Tháp) đánh giá, trong hơn 200 doanh nghiệp kiểm toán độc lập thì đa số làm tốt chức năng dịch vụ. Tuy nhiên, không ít trường hợp bỏ qua sai sót của đối tượng kiểm toán vì lợi ích riêng của kiểm toán viên, dẫn đến thất thoát ngân sách nhà nước, bao che sai phạm tiêu cực như vụ SCB có đến 3 doanh nghiệp kiểm toán tầm cỡ mắc sai phạm.

Đại biểu chất vấn, với chức năng quản lý ngành, Bộ trưởng có giải pháp gì phòng ngừa, răn đe tiêu cực trong ngành kiểm toán tư nhân?

Văn bản pháp luật vẫn có "lỗ hổng" nên cán bộ thẩm định giá lợi dụng

Trả lời đại biểu Lã Thanh Tân, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết, giá các mặt hàng, đất và sản phẩm do Nhà nước định giá được quy định cụ thể ở Luật Giá và luật chuyên ngành. Theo đó, giá chuyên ngành giao về các bộ quản lý, còn Bộ Tài chính hướng dẫn chung.

Về thực tế có công ty từ chối thẩm định, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho rằng, có nhiều nguyên nhân: Có thể do các công ty này nhiều công việc, sợ rủi ro pháp lý (do năng lực kém, quy định có điểm còn có cách hiểu khác nhau nên có thể dẫn đến sai phạm...)

Bộ trưởng Bộ Tài chính lấy ví dụ xác định giá đất theo phương pháp thặng dư, tức ước tính giả định dẫn đến có nhiều tham số khác nhau thì sau này cũng có thể dẫn đến sai phạm và cơ quan thẩm định đưa ra ý kiến tư vấn vẫn chịu trách nhiệm.

“Ngôi nhà là tài sản hình thành trong tương lai ước tính bán 20 triệu đồng/m2 nhưng khi bán 25 triệu đồng/m2 thì kết quả đánh giá sai, đơn vị thẩm định có trách nhiệm” – Bộ trưởng Bộ Tài chính dẫn chứng.

Trả lời đại biểu Tạ Văn Hạ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc nêu rõ, quan điểm cho rằng bộ cấp nhiều công ty thẩm định giá là chưa hoàn toàn chính xác. Hiện chỉ có hơn 200 công ty thẩm định giá. Các kiểm định viên để được cấp chứng chỉ thì phải qua đào tạo, thi cử và 3 năm qua chưa khi nào số trúng tuyển vượt qua 33% trong tổng số dự thi. Cơ quan quản lý chặt chẽ việc cấp phép cũng như hoạt động. Như vụ SCB, rõ ràng công ty kiểm toán hàng đầu thế giới đều kiểm toán nhưng đều vi phạm, thì rõ ràng do kiểm toán viên, thẩm định viên chứ không phải do quản lý.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, một số văn bản pháp luật vẫn có "lỗ hổng" nên cán bộ thẩm định giá lợi dụng. Lấy ví dụ về thẩm định giá đất, ông cho rằng “theo phương pháp thặng dư thì bất cứ ai quay lại kiểm tra cũng phát hiện sai”. Bởi, giả định theo suất đầu tư vì tài sản hình thành trong tương lai. Một ngôi nhà khi lập dự án, phê duyệt thiết kế kỹ thuật, lập dự toán mà đến khi kiểm toán, thanh tra, kiểm tra vẫn cứ cắt giảm được 5-10%, huống chi giả định theo suất đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng thẳng thắn chỉ rõ có những công trình chưa có trong quy định của suất đầu tư. Ví dụ suất đầu tư làm gì có 3-4 tầng hầm, nhà riêng lẻ từ tầng 4 trở lên chưa có mà chỉ có tầng 1 đến tầng 3, vậy thì phải giả định và giả định thì có thể không đúng. Như vậy, một phần do quy định pháp luật, một phần do cán bộ thẩm định giá cố tình làm sai, xảy ra sai phạm thì phải xử lý kỷ luật, thậm chí xử lý hình sự” – Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Trả lời đại biểu Phạm Văn Hoà, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, một số  trường hợp kiểm toán độc lập vừa qua có sai phạm trong một số vụ án hình sự thì do nhiều yếu tố: Năng lực cán bộ, tinh thần trách nhiệm và không loại trừ cấu kết cố tình vi phạm. Bộ Tài chính chỉ đạo rất chặt từ khâu đào tạo, thi cấp giấy chứng nhận với kiểm toán viên. Cả nước có 221 công ty kiểm toán, 2.363 kiểm toán viên; Phương pháp kiểm toán cũng được ban hành.

“Thời gian tới Bộ tiếp tục siết chặt hoạt động của công ty kiểm toán để kiểm tra lại hồ sơ xem thử có sai phạm thì xử lý. Cùng với đó tăng cường công tác đào tạo, nâng cao đạo đức nghề nghiệp, văn hoá và trình độ phục vụ để thực hiện nhiệm vụ” - Bộ trưởng Bộ Tài chính thông tin.