Thảm kịch xả súng ở Canada làm nóng tranh luận về kiểm soát vũ khí

Mười người, trong đó có cả nghi phạm, đã thiệt mạng sau vụ nổ súng tại một trường trung học ở miền Tây Canada hôm thứ Ba. Cảnh sát cho biết nghi phạm là nữ giới. Đây là một trong những vụ xả súng gây thương vong lớn nhất tại Canada trong nhiều năm gần đây, làm dấy lên tranh luận về chính sách kiểm soát súng của nước này.

Canada áp dụng hệ thống quản lý súng chặt chẽ hơn so với Mỹ, nhưng không cấm hoàn toàn quyền sở hữu. Công dân được phép sở hữu súng nếu có giấy phép hợp lệ. Một số loại vũ khí bị hạn chế hoặc bị cấm phải đăng ký và chịu quy định quản lý nghiêm ngặt.

Người xin cấp phép phải từ 18 tuổi trở lên và hoàn thành khóa học an toàn sử dụng súng. Giấy phép có thời hạn 5 năm và phải gia hạn khi hết hiệu lực. Thanh thiếu niên từ 12 tuổi đến 17 tuổi có thể được cấp giấy phép dành cho người chưa thành niên. Loại giấy phép này cho phép mượn các loại súng không bị hạn chế, thường là súng trường hoặc súng săn, để săn bắn hợp pháp hoặc tham gia hoạt động thể thao bắn súng. Các em cũng có thể mua đạn dược theo quy định.

Một số trường hợp đặc thù liên quan đến cộng đồng bản địa được áp dụng cơ chế linh hoạt hơn. Khi điều kiện địa lý xa xôi hoặc chi phí đào tạo cao, người xin phép có thể sử dụng chứng nhận thay thế do người có uy tín trong cộng đồng xác nhận, thay cho khóa học an toàn tiêu chuẩn.

Sau các vụ việc nghiêm trọng trong quá khứ, chính phủ Canada đã nhiều lần điều chỉnh luật. Từ năm 2020, hơn 2.500 loại súng trường kiểu tấn công bị cấm, trong đó có các mẫu như AR-15. Năm 2022, Canada ban hành lệnh tạm ngừng mua bán và chuyển nhượng súng ngắn. Tháng 12/2023, luật mới tiếp tục mở rộng danh mục vũ khí bị cấm, tăng hình phạt với hành vi buôn lậu và vận chuyển trái phép, đồng thời bổ sung tội danh liên quan đến súng sản xuất bất hợp pháp.

Luật cũng bổ sung cơ chế “cảnh báo đỏ”, cho phép cơ quan chức năng thu hồi giấy phép và hạn chế quyền sử dụng súng trong những trường hợp được xem là có nguy cơ gây mất an toàn. Biện pháp này nhằm xử lý các tình huống bạo lực trong gia đình hoặc dấu hiệu rủi ro khác.

Đối với các loại vũ khí bị cấm, chủ sở hữu phải giao nộp hoặc vô hiệu hóa vĩnh viễn trước khi chương trình ân xá kết thúc vào tháng 10. Chính phủ triển khai chương trình mua lại tự nguyện dành cho cá nhân, kéo dài đến cuối tháng 3, với ngân sách hàng triệu USD. Một số tỉnh như Alberta và Saskatchewan không tham gia chương trình này, nêu quan ngại về chi phí và quy trình thực hiện.

Số liệu liên bang cho thấy số súng ngắn đăng ký tăng 71% trong giai đoạn 2010 - 2020, đạt khoảng 1,1 triệu khẩu. Khảo sát năm 2017 ước tính có khoảng 12,7 triệu khẩu súng thuộc sở hữu dân sự tại Canada, tương đương 34,7 khẩu/100 người. Năm 2020, hơn 2,2 triệu người có giấy phép sử dụng súng, tập trung nhiều ở Ontario và Quebec, sau đó là Alberta và British Columbia. Khảo sát năm 2019 của Viện Angus Reid, một tổ chức nghiên cứu dư luận độc lập tại Canada, cho thấy súng chủ yếu xuất hiện ở khu vực nông thôn, phục vụ săn bắn và bắn súng giải trí.

Đọc thêm: Xả súng bắt con tin tại trường học Thái Lan, ba người bị thương

Theo phân tích năm 2021 của Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe thuộc Đại học Washington, tỷ lệ giết người bằng súng tại Canada là 0,5/100.000 dân, thấp hơn đáng kể so với 4,12/100.000 dân tại Mỹ.

Canada từng ghi nhận nhiều vụ xả súng nghiêm trọng trong lịch sử hiện đại. Năm 1989, 14 nữ sinh viên ngành kỹ thuật bị sát hại trong vụ xả súng tại trường Ecole Polytechnique ở Montreal. Năm 2006, một tay súng tấn công ở trường Cao đẳng Dawson College. Năm 2017, sáu người thiệt mạng tại một nhà thờ Hồi giáo ở TP Quebec. Năm 2020, vụ xả súng tại Portapique, tỉnh Nova Scotia, khiến 22 người thiệt mạng và được ghi nhận là vụ việc gây thương vong lớn nhất trong lịch sử hiện đại của Canada.

Vụ việc mới tại miền Tây Canada tiếp tục thu hút sự chú ý của công chúng và giới lập pháp. Các cơ quan chức năng đang điều tra động cơ và hoàn cảnh cụ thể của nghi phạm. Trong khi đó, các cuộc thảo luận về chính sách kiểm soát súng và an toàn trường học nhiều khả năng sẽ tiếp tục trong thời gian tới.