Thanh toán số bứt phá với công nghệ AI, Big Data, blockchain và sinh trắc học

Phát biểu tại Hội thảo, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Trưởng Ban Tổ chức Ngày thẻ Việt Nam 2025 - Phùng Công Sưởng nhấn mạnh, chuyển đổi số và thanh toán số là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, trong đó thanh toán số giữ vai trò nền tảng, kết nối người dân, doanh nghiệp và Chính phủ trên cùng hạ tầng công nghệ hiện đại.

Theo ông, những phương thức thanh toán mới như thẻ ngân hàng, ví điện tử, QR Code hay Mobile Banking đã trở nên quen thuộc trong đời sống, song cũng kéo theo thách thức về gian lận trực tuyến, tấn công mạng và rò rỉ dữ liệu. Ông Sưởng cho rằng, các công nghệ mới như AI, Big Data, sinh trắc học hay blockchain vừa mở ra cơ hội nâng cao bảo mật, vừa đặt ra yêu cầu ngày càng cao trong quản trị rủi ro, bởi chúng đòi hỏi xử lý khối lượng lớn dữ liệu nhạy cảm cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Tại hội thảo, bà Phan Thị Thanh Nhàn – Giám đốc Trung tâm Thẻ và Vận hành Ngân hàng BIDV cho biết, từ chiếc thẻ đầu tiên được phát hành năm 1996 đến nay, Việt Nam đã có khoảng 136 triệu thẻ ngân hàng lưu hành. Quá trình phát triển của thẻ gắn liền với tiến bộ công nghệ, từ thẻ từ, thẻ chip, thẻ không tiếp xúc đến thẻ số hóa trên điện thoại thông minh. Trong tương lai, thanh toán có thể chỉ cần nhận diện khuôn mặt, giọng nói hay lòng bàn tay.

Theo bà Nhàn, thẻ ngân hàng ngày nay không chỉ là công cụ thanh toán mà còn là phương tiện định danh và kết nối trong hệ sinh thái số, nơi dòng tiền và dữ liệu luân chuyển giữa Chính phủ, ngân hàng, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Các Ngân hàng bên cạnh việc không ngừng sáng tạo, mở rộng độ phủ và nâng cao trải nghiệm, thì cần chủ động ứng phó với rủi ro từ tội phạm công nghệ cao như skimming, phishing hay tấn công NFC.

Bà Nhàn nhấn mạnh, chỉ khi Chính phủ, ngân hàng, doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng hành động, “bức tường bảo mật” của hệ sinh thái thanh toán mới thực sự vững chắc. “Với BIDV, chuyển đổi số không chỉ là công nghệ, mà còn là cam kết mang lại an toàn và niềm tin cho khách hàng, nền tảng để xây dựng hệ sinh thái thanh toán hiện đại, minh bạch và đáng tin cậy”, bà nói.

Ở góc độ hạ tầng ứng dụng, ông Khuất Việt Hùng – Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội cho biết, tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông đang thử nghiệm hệ thống thanh toán điện tử mới, cho phép hành khách qua cổng bằng căn cước công dân, thẻ Visa hoặc mã QR.

Hệ thống mới thay thế công nghệ đã lạc hậu sau 4 năm vận hành, khi tuyến Metro 3.1 vẫn buộc hành khách sử dụng tiền mặt và thẻ xu. Toàn bộ 12 ga trên tuyến đã được trang bị bộ nhớ đệm và cổng soát vé đa chức năng, có thể nhận diện nhiều loại thẻ khác nhau. Kết quả thử nghiệm cho thấy tốc độ xử lý nhanh, chỉ mất khoảng 1 giây khi quét căn cước lần đầu và 0,2 giây cho các lần sau.

Theo ông Hùng, sự kết hợp giữa giao thông công cộng và hạ tầng thanh toán số sẽ tạo cú hích cho thói quen di chuyển không tiền mặt, góp phần xây dựng Hà Nội trở thành đô thị thông minh, hiện đại và minh bạch trong tương lai gần.

Đồng quan điểm, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cho rằng, để mở rộng hệ sinh thái thanh toán số, các ngân hàng cần tăng cường hợp tác nhằm tích hợp các phương tiện thanh toán hiện có vào giao thông công cộng, đặc biệt là tàu điện và các phương tiện vận tải đô thị khác.

Ông dẫn chứng, từ năm 2017, Trung Quốc đã triển khai thanh toán qua di động trong tàu điện ngầm; còn tại Nhật Bản, người dân có thể dùng ứng dụng di động không chỉ để đi tàu, xe buýt mà còn mua sắm hàng hóa. “Hiện chúng ta có thể tự hào rằng, về dịch vụ thanh toán, Việt Nam đang nằm trong nhóm các nước phát triển, đặc biệt là về thanh toán tự động không kém gì các nước tiên tiến”, ông Dũng nói.

Theo Phó Thống đốc NHNN, tiềm năng phát triển thanh toán số trong giao thông công cộng là rất lớn, bởi đây là lĩnh vực có lượng người dùng thường xuyên. Tuy nhiên, các giải pháp cần đảm bảo “tiện, lợi, chi phí hợp lý”, tránh tình trạng “mua vé tàu hết 15.000 đồng mà chi phí xử lý giao dịch tới 1.000 đồng”.