Thích ứng, chuyển đổi mô hình tăng trưởng để kinh tế tăng tốc bền vững

Tăng trưởng 11 tháng tích cực, thách thức đan xen

11 tháng năm 2025, kinh tế đạt nhiều kết quả tích cực. Thu NSNN 11 tháng đạt trên 2,4 triệu tỷ đồng, vượt 22% dự toán và tăng 31% so với cùng kỳ. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 11 tháng đạt gần 840 tỷ USD, tăng 17,2%; xuất siêu khoảng 20,5 tỷ USD. Sản xuất nông nghiệp duy trì ổn định dù nhiều địa phương bị bão lũ; sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 11 tăng mạnh 10,8%; Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 11 tháng tăng 9,1%, trong đó, ngành du lịch trở thành điểm sáng nổi bật khi doanh thu lữ hành bứt phá mạnh mẽ ở mức 19,9%.... 

Tăng trưởng kinh tế ở nhiều địa phương khởi sắc, ước tính có 20/34 địa phương đạt tốc độ tăng trưởng năm 2025 từ 8% trở lên. Đầu tư phát triển đạt kết quả tích cực. Trong 11 tháng, giải ngân vốn đầu tư công trên 553 nghìn tỷ đồng, đạt 60,6% kế hoạch. Tổng vốn FDI đăng ký tăng 7,4% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện tăng 8,9%, cao nhất trong 5 năm qua…

Bên cạnh kết quả đạt được là cơ bản, Chính phủ cũng nhận diện những tồn tại, hạn chế, khó khăn, thách thức. Nổi bật là áp lực lớn về lạm phát, tỷ giá, tác động từ bên ngoài khi nền kinh tế Việt Nam có độ mở rất lớn; giải ngân vốn đầu tư công chưa đáp ứng yêu cầu.

Sản xuất kinh doanh một số lĩnh vực khó khăn; giá vàng, giá bất động sản neo cao; vận hành chính quyền địa phương 2 cấp có nơi còn bất cập, nhất là bố trí nhân lực, hạ tầng công nghệ; đời sống của một bộ phận người dân còn khó khăn; thiên tai, lũ lụt dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường…

Chính phủ đang tập trung chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy trưởng GDP từ 8% trở lên (như tăng cường xuất khẩu, đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, thúc đẩy sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, kích cầu tiêu dùng cuối năm…); công tác khắc phục hậu quả bão lũ…

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục biến động nhanh, phức tạp, nhiều khó khăn, thách thức. Cạnh tranh chiến lược tiếp tục gay gắt, tăng trưởng kinh tế, thương mại, đầu tư toàn cầu chậm lại, lạm phát có dấu hiệu hạ nhiệt hơn nhưng rủi ro tăng cao… Để GDP tăng trưởng cao và ổn định, cần phải đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu nền kinh tế.

Đó là sự chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng (dựa vào vốn, lao động giá rẻ, tài nguyên) sang chiều sâu (dựa vào khoa học-công nghệ, năng suất, chất lượng), bao gồm việc tái cơ cấu kinh tế, đầu tư hạ tầng, cải cách thể chế, phát triển nhân lực và ứng dụng số, nhằm đạt tăng trưởng bền vững, hiệu quả và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tìm động lực tăng trưởng giai đoạn mới

Chính phủ quyết tâm xây dựng một nền kinh tế hiện đại, bền vững, có khả năng thích ứng cao với biến động thế giới, đồng thời tận dụng cơ hội chuyển đổi số để tạo đột phá về năng suất và hiệu quả.

Qua 5 năm thực hiện Nghị quyết số 31/2021/QH15 ngày 12/11/2021 của Quốc hội về Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021-2025, nền kinh tế đang chuyển dịch tích cực theo hướng hiện đại. Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình cơ cấu lại nền kinh tế vẫn còn không ít hạn chế. Báo cáo của Chính phủ, trong tổng số 27 chỉ tiêu đề ra trong Nghị quyết số 31, tính đến nay có 23 chỉ tiêu có thông tin đánh giá; trong đó số chỉ tiêu có khả năng hoàn thành là 10/23; số chỉ tiêu khó có khả năng hoàn thành: 9/23 và số chỉ tiêu dự kiến không hoàn thành: 4/23.

Hiện vẫn còn 7 nhóm tồn tại chính, trong đó nổi bật là: tiến độ hoàn thiện thể chế, chính sách còn chậm; mô hình tăng trưởng chưa tạo chuyển biến rõ rệt; năng suất lao động cải thiện chưa mạnh; cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập còn chậm; các loại thị trường vận hành chưa hiệu quả, thiếu bền vững.

TS. Nguyễn Thị Hương - Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), nhóm nước thu nhập cao có quy mô nền kinh tế lớn và tăng trưởng khá ổn định; cơ cấu kinh tế hiện đại, trong đó khu vực dịch vụ chiếm tỷ trọng rất cao trong GDP, thường chiếm từ 65% trở lên; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 22-27%; khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng rất thấp (1-2%).

So với các nước trong khu vực, nếu xét theo tỷ trọng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản trong GDP, thì cơ cấu kinh tế của Việt Nam hiện chỉ tương đương với cơ cấu kinh tế của Thái Lan năm 2011 (11,59%), Malaysia năm 1996 (11,68%), Trung Quốc năm 2005 (11,64%), Hàn Quốc năm 1984 (11,87%)...

Với Việt Nam, yêu cầu phát triển đặt ra cấp bách: đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Vì vậy, cùng với các giải pháp quyết liệt, đồng bộ, để GDP tăng trưởng từ 8% trở lên trong năm nay và 2 con số trong những năm tiếp theo, thì chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế cần phải được ưu tiên, tập trung đẩy mạnh.

Theo TS. Nguyễn Thị Hương, đó là nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Phát triển các ngành có giá trị gia tăng cao, dựa trên tri thức. Phát huy nhân tố con người: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, kỹ năng số, tri thức. Phát triển mạnh khu vực doanh nghiệp, thúc đẩy cổ phần hóa, xây dựng Chính phủ số, nâng cao năng lực cạnh tranh. Phát triển hạ tầng đồng bộ: Đầu tư hiện đại hóa hạ tầng giao thông (cao tốc, cảng biển), năng lượng (điện lưới), hạ tầng số hóa để giảm chi phí hậu cần và tăng kết nối. Đẩy nhanh tiến độ cơ cấu lại các lĩnh vực trọng tâm, phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2025. Thu hút mạnh FDI, đầu tư tư nhân; nhanh chóng vận hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam…

Tại Diễn đàn Kinh tế – Tài chính Việt Nam 2025 ngày 5/12 vừa qua, các chuyên gia nhận định, để khơi thông các điểm nghẽn và thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng hoàn thiện thể chế, pháp luật để tháo gỡ rào cản và tạo môi trường thuận lợi cho quá trình tái cơ cấu.

Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới đòi hỏi sự cộng hưởng và liên kết chặt chẽ giữa các thành phần kinh tế, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và dẫn dắt, tập trung vào hạ tầng chiến lược và thiết lập khung khổ pháp lý minh bạch, kinh tế tư nhân là động lực sáng tạo và lan tỏa đổi mới, đóng vai trò đầu tàu trong các ngành kinh tế số, công nghiệp chế biến, dịch vụ chất lượng cao, FDI là nguồn lực bổ sung có chọn lọc, định hướng để gắn kết chuyển giao công nghệ thế hệ mới và tiêu chuẩn quốc tế (ESG).

Đồng thời, cần khai thác hiệu quả không gian tăng trưởng mới từ các vùng, địa phương và các cực tăng trưởng; phát huy vai trò đầu tàu của các vùng động lực.

Đây không chỉ là yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng mà còn là một định hướng chiến lược để Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu đến năm 2030 và 2045.