Thủ đoạn trốn thuế của Chủ tịch Công ty Tập đoàn Thái Dương

Gây thiệt hại thuế hơn 9,6 tỷ đồng

Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an, đã đề nghị truy tố 27 bị can liên quan đến vụ khai thác trái phép đất hiếm tại tỉnh Yên Bái. Trong vụ án này, Đoàn Văn Huấn, Chủ tịch Cty CP Tập đoàn Thái Dương bị đề nghị truy tố về 3 tội danh: “Vi phạm quy định về thăm dò, khai thác tài nguyên; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và Gây ô nhiễm môi trường”.

Theo kết luận điều tra, Cty này được cấp phép khai thác đất hiếm tại xã Yên Phú. Tuy nhiên, sau khi nhận giấy phép, Cty đã không tuân thủ các quy định pháp luật. Bị can Huấn chỉ đạo cấp dưới khai thác trái phép đất hiếm và quặng sắt tại mỏ Yên Phú, gây thiệt hại hơn 864 tỷ đồng và thu lợi bất chính hơn 736 tỷ đồng. Ngoài hành vi khai thác trái phép, bị can Huấn còn bị truy tố về “Vi phạm quy định kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”. Cụ thể, trong quá trình bán quặng, Huấn và Nguyễn Văn Chính, Phó Tổng Giám đốc Cty CP Tập đoàn Thái Dương, đã thỏa thuận với các bị can khác để xuất hóa đơn với giá thấp hơn thực tế, nhằm giảm thuế phải nộp.

Từ năm 2019 - 2023, Cty Thái Dương bán hơn 3,5 triệu kg quặng đất hiếm cho Cty Đất hiếm Việt Nam, trị giá hơn 142 tỷ đồng. Tuy nhiên, Cty chỉ xuất 3 hóa đơn, kê khai thuế đối với hơn 765.000 kg, với trị giá trên hóa đơn là 10,7 tỷ đồng. Năm 2020 - 2022, Cty xuất 31 hóa đơn bán hơn 24 triệu kg quặng sắt với giá trị 22 tỷ đồng, nhưng thực tế giá trị thanh toán lên tới gần 30 tỷ đồng. Cty đã để ngoài sổ sách và không kê khai thuế số tiền hơn 27 tỷ đồng, gây thiệt hại thuế hơn 9,6 tỷ đồng.

Buông lỏng quản lý cấp phép thăm dò, khai thác và chế biến sâu đất hiếm

Đối tượng Lưu Đức Hoa, quốc tịch Trung Quốc, mua quặng đất hiếm từ Đoàn Văn Huấn rồi gia công, chế biến đóng vào có sẵn với nhãn hiệu “Bảo Khang Rice, Chuẩn cơm mẹ nấu, cơm dẻo mềm thơm đặc trưng. Net Weight: 50kg” để ngụy trang, che giấu quặng đất hiếm. Các bao sản phẩm này được làm thủ tục xuất khẩu hàng hóa, khai báo là “Hỗn hợp chất Oxalate”.

Cơ quan CA nhận thấy có một số sơ hở, thiếu sót từ đó các đối tượng lợi dụng hoạt động phạm tội. Bộ Công an cho rằng, có sự buông lỏng trong việc quản lý cấp phép thăm dò, khai thác và chế biến sâu đất hiếm. Thiếu kiểm tra trong việc thẩm định hồ sơ đề nghị cấp phép thăm dò, khai thác tài nguyên của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; đặc biệt là việc kiểm tra, giám sát quá trình khai thác và chế biến sâu đất hiếm.

Các đối tượng đã lợi dụng giấy phép thăm dò, khai thác tài nguyên để khai thác số lượng đặc biệt lớn và không báo cáo các cơ quan chức năng, tiêu thụ trái quy định nguồn tài nguyên khai thác được để hưởng lợi bất chính. Mặt khác, việc kiểm soát quá trình sử dụng nguyên liệu nhập khẩu dùng để sản xuất còn sơ hở, chủ yếu theo sự báo cáo của DN. Lợi dụng điều này, các đối tượng đã mua nguyên liệu đất hiếm không có hóa đơn chứng từ được khai thác trái phép trong nước để sản xuất, chế biến thành “tổng ô xít đất hiếm” và khai báo với cơ quan hải quan khi thực hiện xuất khẩu là hàng hóa được sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu sản xuất để xuất khẩu, trái với các quy định của Nhà nước về xuất khẩu đất hiếm, với thuế suất 0% qua đó xuất khẩu trái pháp luật đất hiếm với số lượng lớn.

Bên cạnh đó, đất hiếm là sản phẩm đặc thù; lực lượng cán bộ hải quan giám sát ít, làm việc thủ công, khối lượng công việc nhiều, không được kiểm tra thực tế hàng hóa đối với các tờ khai “luồng xanh, luồng vàng” hoặc nếu có kiểm tra thực tế thì cũng khó phân biệt được sản phẩm xuất khẩu có đúng với nội dung kê khai của DN hay không, sản phẩm đó được sản xuất từ nguồn nguyên liệu trong nước hay nguyên liệu nhập khẩu.

Tính khả thi của quy định về chế biến đất hiếm còn chưa cao. Theo quy định hiện hành, đất hiếm được chế biến thành “tổng ô xít đất hiếm” có hàm lượng từ 95% trở lên mới được xuất khẩu. Để chế biến DN phải có tiềm lực kinh tế đủ mạnh, hợp tác với các nước phát triển để chuyển giao công nghệ đạt chuẩn.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay, việc chuyển giao công nghệ chế biến đất hiếm với các nước phát triển là hết sức khó khăn. Công nghệ trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu. DN được cấp phép tự lắp đặt dây chuyền theo hình thức chắp vá, không đảm bảo chế biến được sản phẩm đạt chuẩn để xuất khẩu dẫn đến khai thác, bán trái phép đất hiếm gây thất thoát tài nguyên khoáng sản.

Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động khai thác, chế biến đất hiếm, cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an kiến nghị cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách và các quy định cụ thể, chặt chẽ để quản lý việc cấp phép thăm dò, khai thác và đặc biệt là việc sử dụng nguồn đất hiếm khai thác được để chế biến sâu đất hiếm.

Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền cần tăng cường công tác quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra; bổ sung quy định kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ sản lượng khai thác và việc chấp hành các quy định theo giấy phép trong quá trình triển khai thực hiện (cả trước, trong và sau khi khai thác).

Cơ quan điều tra cũng kiến nghị cần có quy định cụ thể về việc kiểm tra, giám sát việc DN khai báo báo hàng hóa xuất khẩu có đúng quy định hay không.