Tố tụng đặc thù cho Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế 

Sáng 7/1/2016, Văn phòng Chủ tịch nước đã tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố 12 luật đã được Quốc hội khóa XV thông qua. Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài chủ trì họp báo.

Tại họp báo, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài đã công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với 12 luật đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10; trong đó có Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (Luật số 150/2025/QH15).

Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế gồm 5 chương, 44 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026. Việc thành lập Tòa án chuyên biệt được xác định là yếu tố quan trọng góp phần hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh của Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam với các trung tâm tài chính trong khu vực và trên thế giới.

Tổ chức, nhân sự và thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Giới thiệu nội dung cơ bản của Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế, Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Nguyễn Văn Tiến cho biết, Luật quy định thành lập Tòa án chuyên biệt đặt tại TP Hồ Chí Minh. Cơ cấu tổ chức của Tòa án chuyên biệt gồm Tòa sơ thẩm, Tòa phúc thẩm và bộ máy giúp việc. Tòa án chuyên biệt có Chánh án, Phó Chánh án, Chánh tòa, Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thư ký Tòa án, công chức khác và người lao động.

Theo quy định của Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế, Thẩm phán Tòa án chuyên biệt gồm người nước ngoài và công dân Việt Nam. Luật quy định cụ thể về tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm, nhiệm kỳ, chế độ làm việc, công tác quản lý, giám sát, trách nhiệm của Thẩm phán cũng như việc miễn nhiệm, cách chức, biệt phái và bảo vệ Thẩm phán. Thẩm phán Tòa án chuyên biệt do Chủ tịch nước bổ nhiệm.

Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền giải quyết các vụ việc phát sinh giữa các thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với cơ quan, tổ chức, cá nhân khác không phải là thành viên Trung tâm tài chính quốc tế, trừ các vụ việc liên quan đến lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước.

Bên cạnh đó, thẩm quyền của Tòa án chuyên biệt còn bao gồm giải quyết các vụ việc về đầu tư, kinh doanh; yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài; các yêu cầu liên quan đến trọng tài theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại và những vụ việc khác liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm tài chính quốc tế theo quy định của Tòa án Nhân dân Tối cao.

Ngôn ngữ, thủ tục xét xử và chính sách đãi ngộ đặc thù

Theo Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế, tiếng nói và chữ viết sử dụng trước Tòa án chuyên biệt là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt. Bản án, quyết định của Tòa án được ban hành bằng tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt.

Luật quy định việc xét xử sơ thẩm do một Thẩm phán thực hiện. Trường hợp vụ việc phức tạp, theo đề nghị của các bên, Chánh án Tòa án chuyên biệt quyết định việc xét xử sơ thẩm bằng Hội đồng gồm ba Thẩm phán. Thẩm phán đã xét xử, giải quyết vụ việc theo thủ tục sơ thẩm thì không được phân công xét xử, giải quyết vụ việc theo thủ tục phúc thẩm.

Về chế độ, chính sách, Luật quy định Nhà nước có chính sách ưu đãi đặc thù về thù lao, tiền lương, phụ cấp và các chế độ đãi ngộ khác đối với Thẩm phán, Thư ký Tòa án, công chức khác và người lao động tại Tòa án chuyên biệt. Mức thù lao, tiền lương, phụ cấp và chế độ đãi ngộ không thấp hơn chế độ tương ứng áp dụng đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động làm việc trong Cơ quan điều hành, Cơ quan giám sát Trung tâm tài chính quốc tế và được thực hiện theo quy định của Tòa án Nhân dân Tối cao sau khi thống nhất với Chính phủ.

Nhà nước đồng thời có chính sách đặc biệt đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng Thẩm phán, Thư ký Tòa án, công chức khác và người lao động nhằm đáp ứng yêu cầu giải quyết các vụ việc tại Tòa án chuyên biệt.

Trả lời câu hỏi của báo chí về công tác chuẩn bị cho hoạt động của Tòa án chuyên biệt, Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Nguyễn Văn Tiến nhấn mạnh, đây là một đạo luật mới, có tính chất rất khó và phức tạp, đòi hỏi phải xây dựng các quy tắc tố tụng đặc thù, vượt trội nhằm thu hút và tạo niềm tin cho nhà đầu tư, bảo đảm quy trình tố tụng nhanh chóng, kịp thời.

Theo Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Nguyễn Văn Tiến, hiện Tòa án Nhân dân Tối cao đã có kế hoạch phối hợp xây dựng các quy tắc tố tụng này, trong đó có tham khảo kinh nghiệm của những mô hình đã thành công trên thế giới.

Liên quan đến đội ngũ Thẩm phán, Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao cho biết đã giao các cơ quan tham mưu tìm kiếm những Thẩm phán có kinh nghiệm chuyên sâu, am hiểu pháp luật đầu tư, kinh doanh và tài chính quốc tế, có năng lực giải quyết các tranh chấp quốc tế. Hiện các cơ quan tham mưu đang triển khai công việc và sẽ có số lượng cụ thể trong thời gian tới.