Từ Canh Hoạch cội nguồn tổ tiên đến Công viên văn hoá du lịch Nguyễn Du

Sáng tỏ cội nguồn tổ tiên Đại thi hào Nguyễn Du

Phát biểu đề dẫn hội thảo, Bí thư Đảng uỷ xã Dân Hoà Mai Xuân Trường khẳng định, Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam mà còn là Danh nhân văn hóa thế giới, được UNESCO vinh danh. Cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng nhân văn sâu sắc của Đại thi hào đã vượt qua không gian và thời gian, để lại những giá trị to lớn, bền vững cho nền văn hóa nhân loại.

Hội thảo là diễn đàn khoa học quan trọng, nơi quy tụ trí tuệ, tâm huyết của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học nhằm trao đổi, thảo luận làm rõ hơn các vấn đề: Cội nguồn tổ tiên, dòng họ của Đại thi hào Nguyễn Du dưới góc độ lịch sử, gia phả và văn hóa; Vai trò của các vùng đất, đặc biệt là vùng đất Canh Hoạch, dòng họ Nguyễn Đức, xã Dân Hòa, TP Hà Nội, trong tiến trình hình thành nền tảng gia đình và truyền thống khoa bảng liên quan đến Nguyễn Du; Giá trị khoa học và thực tiễn của việc nghiên cứu cội nguồn tổ tiên Nguyễn Du đối với công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Làng Canh Hoạch (xã Dân Hòa) là vùng đất có truyền thống lịch sử – văn hóa lâu đời, nổi tiếng là làng khoa bảng, nơi sản sinh hai vị Trạng nguyên là Nguyễn Đức Lượng và Nguyễn Thiến, thường được dân gian gọi là “Trạng Cậu, Trạng Cháu”. Những kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy, Canh Hoạch không chỉ là vùng đất học mà còn có mối liên hệ mật thiết với Tổ nội và Tổ ngoại của Đại thi hào Nguyễn Du.

Theo Bí thư Đảng uỷ xã Dân Hoà Mai Xuân Trường, từ những cơ sở khoa học gắn với việc thực hiện Nghị quyết của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Dân Hòa định hướng bảo tồn và phát huy giá trị di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều, gắn nghiên cứu khoa học với giáo dục truyền thống, tôn vinh các truyền nhân và phát triển văn hóa – du lịch.

Xã Dân Hoà dự kiến xây dựng Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du với quy mô khoảng 8ha, hướng tới hình thành một không gian văn hóa tổng hợp, có giá trị giáo dục, khoa học và thực tiễn với các hạng mục như: Khu vực đón tiếp, khu trường thi, khu chụp hình, khu chiếu phim tư liệu, khu vực lăng mộ, khu tưởng niệm, khu triển lãm biểu diễn nghệ thuật, khu vườn Kiều, khu hồ nước…phù hợp với định hướng chung của thành phố hiện đang triển khai Khu đô thị thể thao Olympic.

Khẳng định, tôn vinh vùng đất Canh Hoạch và Tiên Điền

Nói về nguồn cội tổ tiên của Đại thi hào Nguyễn Du, PGS.TS Nguyễn Trung Vãn - Chủ tịch Chi hội Kiều học Hà Nội dẫn chứng: Theo Gia phả họ Nguyễn Tiên Điền, Nghi Xuân, Hoan Châu do Xuân Quận công Nguyễn Nghiễm biên soạn (cha của Nguyễn Du), lưu giữ ở Thư viện Hán Nôm đã ghi: Nam Dương Hầu Nguyễn Nhiệm (Tổ đời 1 dòng họ Nguyễn Tiên Điền) là con nhà gia thế, nguyên quán ở làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam, nay là xã Dân Hòa, Hà Nội.

Ông nội của cụ Nguyễn Nhiệm là Trạng nguyên Nguyễn Thiến, đỗ Trạng nguyên năm 1532 thời nhà Mạc, sau giúp nhà Lê làm đến chức Thượng thư bộ Lại, Đông Các Đại học sĩ, Thiếu phó Thư Quận công. Cha của Nguyễn Nhiệm là cụ Nguyễn Miễn, được phong tước Phù Quận công. Bác ruột của Nguyễn Nhiệm là Nguyễn Quyện, tước Thường Quận công. Như vậy, cội nguồn tổ nội của dòng họ Nguyễn Tiên Điền chính là làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa, Hà Nội.

Đồng quan điểm, PGS.TS Đoàn Lê Giang - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh), Phó Chủ tịch T.Ư Hội Kiều học Việt Nam cho rằng: Có thể kết luận Nguyễn Du quê nội ở Tiên Điền, Nghi Xuân (Hà Tĩnh); quê ngoại ở Hoa Thiều, Tiều Sơn (Bắc Ninh). 7 đời trước, cụ Nguyễn Nhiệm (Nam Dương hầu) vì có ý khôi phục nhà Mạc bất thành mà phải mai danh ẩn tích, chọn thôn Lương Năng, làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh) sinh sống. Từ đây phát ra dòng họ Nguyễn Tiên Điền.

Dòng họ Nguyễn Tiên Điền có quê nội là làng Tảo Dương, huyện Thanh Oai (nay là xã Dân Hoà, TP Hà Nội); quê ngoại là làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai (nay là xã Dân Hoà, TP Hà Nội).

Còn theo ông Nguyễn Hải Nam - Nguyên Phó ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Tĩnh, Chủ Tịch Hội đồng Gia tộc Nguyễn Tiên Điền, dòng họ Nguyễn Tiên Điền có mặt tại làng Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh cho đến nay vừa tròn 425 năm, cụ tổ là Nam dương hầu Nguyễn Nhiệm một tướng tài đời nhà Mạc, quê ở làng Cổ Hoạch (nay là làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa, TP Hà Nội).

Dẫn chứng làm sáng tỏ thêm, ông Nguyễn Văn Thắng - Trưởng dòng họ Nguyễn Đức, làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa cho biết: Gia phả dòng họ cũng nêu rõ cụ Nam dương hầu Nguyễn Nhiệm sinh sống ở Canh Hoạch và cũng từ Canh Hoạch vào Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh trở thành vị tổ đời thứ nhất của dòng họ Nguyễn Tiên Điền.

Khảo sát thực tế cho thấy, tại nhà thờ Trạng nguyên Nguyễn Đức Lượng (xã Dân Hoà, TP Hà Nội) có đôi câu đối: “Cữu Trạng nguyên, sanh trạng nguyên, nhất giáp khoa danh quang sử bút/Phụ tiến sỹ, tử tiến sỹ, bát truyền trung đỉnh dụ gia khương” (Tạm dịch là: Cậu Trạng nguyên, cháu Trạng nguyên, khoa bảng đỗ đầu sáng danh sử sách/Cha tiến sỹ, con tiến sỹ, tám đời quyền quý phúc ấm đầy nhà)

Tại nhà thờ Nguyễn Du ở Tiên Điền (tỉnh Hà Tĩnh) có đôi câu đối: “Canh Hoạch cổ danh hương, Trạng nguyên Cậu - Trạng nguyên Cháu, danh truyền khắp nước/Tiên Điền miền phúc địa, tể tướng cha, tể tướng con phúc ấm muôn nhà.”

Sớm hoàn thiện Quy hoạch Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Thu Hà nhận định: việc định hướng xây dựng Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du trên vùng đất Canh Hoạch - xã Dân Hòa, trong không gian văn hóa Thăng Long – Hà Nội là một chủ trương đúng đắn, cần thiết và phù hợp với xu thế phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô trong giai đoạn hiện nay. Đây không chỉ là không gian tưởng niệm, tôn vinh Đại thi hào Nguyễn Du, mà còn là điểm nhấn văn hóa - du lịch, góp phần giáo dục truyền thống, lan tỏa giá trị văn hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Trên cơ sở kết quả của hội thảo hôm nay, Phó Chủ tịch UBND TP giao nhiệm vụ các sở, ngành liên quan, đặc biệt là Sở Văn hóa - Thể thao, Sở Quy hoạch, kiến trúc, Sở Tài Chính, Sở Du lịch phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy, UBND xã Dân Hòa tập trung hỗ trợ công tác nghiên cứu, hoàn thiện Quy hoạch tổng thể Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du gắn với định hướng phát triển văn hóa Thủ đô.

Cùng với đó, từng bước xây dựng kế hoạch đầu tư, liên kết giữa các cơ quan, đơn vị huy động nguồn lực, phát huy sức mạnh tổng hợp trong việc bảo tồn, tôn vinh và khai thác giá trị di sản văn hóa. Gắn việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và công nghiệp văn hóa.

Lưu ý việc xây dựng Công viên văn hóa - du lịch Nguyễn Du phải phù hợp và theo định hướng của Thủ đô Hà Nội – trung tâm văn hoá lớn của cả nước, Phó Chủ tịch UBND TP Vũ Thu Hà yêu cầu UBND xã Dân Hòa cần xây dựng một kế hoạch, có lộ trình cụ thể trong việc Quy hoạch và xây dựng Công viên văn hóa - du lịch Nguyễn Du. Phấn đấu đến năm 2030 - kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng, cơ bản dự án Công viên văn hóa - du lịch Nguyễn Du được hoàn thành.

“Tin tưởng rằng, dự án công viên văn hóa - du lịch Nguyễn Du tại xã Dân Hòa sẽ trở thành hiện thực, tạo nên một kỳ tích, dấu ấn đậm nét trong nhiệm kỳ 2025-2030. Đồng thời sau khi được hoàn thành, nơi đây sẽ là điểm nhấn du lịch, thu hút khách quốc tế và trong nước đến thăm quan, trong bối cảnh Thủ đô Hà Nội còn đang thiếu những công viên văn hóa.” - Phó Chủ tịch UBND TP Vũ Thu Hà nhấn mạnh.