Việt Nam chuyển mình trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mở rộng không gian phát triển

Trong giai đoạn 2021-2025, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mở đã được Đảng mở rộng nội hàm, tái định nghĩa theo cách tiếp cận mới, qua đó tạo ra không gian phát triển rộng mở hơn, khai phóng các nguồn lực mới cho tăng trưởng.

Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị đã xác lập rõ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính thúc đẩy phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và nâng cao năng lực tự cường, tự chủ của đất nước. Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Nguyễn Mạnh Hùng, Nghị quyết này được ví như "khoán 10" trong lĩnh vực khoa học công nghệ, với tinh thần quản lý theo mục tiêu, trao quyền tự chủ cho người làm, chấp nhận rủi ro và đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể.

Từ thực tiễn giai đoạn 2021-2025, Bộ trưởng nhấn mạnh niềm tin vào tiềm năng dân tộc, khẳng định Việt Nam có thể đi từ chỗ thiếu sang đủ, thừa và tiến tới xuất khẩu lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tương tự như những gì đã làm được trong lĩnh vực nông nghiệp. Cách tiếp cận xuyên suốt là đặt khoa học công nghệ dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, xây dựng thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh, phát triển trong một hệ sinh thái đầy đủ gồm thể chế, hạ tầng, nhân lực, nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp, đồng thời chuyển mạnh từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra.

Chuyển biến thực chất từ thể chế đến hạ tầng và đổi mới sáng tạo

Nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2025, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, kết quả nổi bật nhất không nằm ở các thành tựu đơn lẻ mà ở bước chuyển mạnh mẽ về nhận thức, tư duy và cách làm. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được đặt trong một hệ quy chiếu phát triển mới, lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm tiêu chí trung tâm, gắn toàn bộ chuỗi nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa với bài toán phát triển của đất nước.

Một dấu ấn nổi bật của giai đoạn này là đột phá về thể chế. Riêng năm 2025, Bộ KH&CN đã chủ trì, phối hợp xây dựng và trình Quốc hội ban hành 10 luật, 1 nghị quyết; ở cấp Chính phủ và Thủ tướng có 23 nghị định, 1 nghị quyết và 5 quyết định do Bộ chủ trì soạn thảo được ký ban hành. Hệ thống chính sách này tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài nhiều năm, mở đường cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đi nhanh hơn vào đời sống và sản xuất kinh doanh.

Song song với thể chế, hạ tầng số và năng lực quản trị số của Việt Nam được nâng lên rõ rệt. Theo đánh giá của Liên hợp quốc, năm 2024 Việt Nam tăng 15 bậc trong Chỉ số Phát triển Chính phủ điện tử, xếp thứ 71 trên 193 quốc gia. Độ phủ 4G đạt trên 99,8%, 5G đạt hơn 91% dân số, 100% xã phường có hạ tầng băng rộng cáp quang, tỷ lệ cáp quang tới hộ gia đình đạt 87,6%, tỷ lệ người dùng điện thoại thông minh trên 85%. Những con số này cho thấy chuyển đổi số đã đi vào vận hành thực chất của nền kinh tế và bộ máy quản lý nhà nước.

Ở lĩnh vực đổi mới sáng tạo, Việt Nam xếp thứ 44 toàn cầu về Chỉ số Đổi mới sáng tạo và nằm trong nhóm 9 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất trong thập kỷ qua. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhận định, điều quan trọng hơn cả là đổi mới sáng tạo đã đi vào hoạt động của doanh nghiệp, chuyển đổi số đã đi vào vận hành của nền kinh tế, tạo đà chuyển đổi cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Đổi mới tư duy quản lý, đo lường hiệu quả để khoa học công nghệ trở thành động lực tăng trưởng

Bộ trưởng Bộ KH&CNNguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, thay đổi tư duy quản lý là yếu tố then chốt. "Lần đầu tiên, Việt Nam đặt mục tiêu đo lường đóng góp của bộ ba này vào tăng trưởng GDP, coi đây là giải pháp căn bản để chống lãng phí và nâng cao hiệu quả đầu tư", Bộ trưởng nói.

Trong giai đoạn từ nay đến năm 2031, thứ tự ưu tiên được xác định là chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Chuyển đổi số được xác định 70% là thay đổi cách thức vận hành và 30% là công nghệ, cần triển khai ngay trên nền tảng số sẵn có. Đổi mới sáng tạo tập trung vào hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thử nghiệm các công nghệ mới và đổi mới mô hình quản trị, kinh doanh.

Một loạt mục tiêu định lượng đã được xác lập để hiện thực hóa tư duy quản lý theo kết quả đầu ra, trong đó đáng chú ý là mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp TFP đạt trên 55% vào tăng trưởng kinh tế; hình thành tối thiểu 5 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến; tỷ lệ khai thác thương mại kết quả nghiên cứu, sáng chế đạt 8-10%; bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời hướng tới chi cho R&D đạt 2% GDP, với trên 60% từ xã hội.

Thay đổi tư duy, nhận thức và cách tiếp cận luôn là yếu tố quyết định thành công của những chủ trương lớn. Với nền tảng đã được tạo lập trong giai đoạn 2021-2025, cùng sự lãnh đạo của Đảng và khát vọng phát triển của đất nước, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ tiếp tục là bộ ba động lực đưa Việt Nam bứt phá, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao.