An ninh năng lượng – trụ cột cho mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển dài hạn

Ngày 29/1, tại Diễn đàn “Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 – 2030” do Báo Công Thương tổ chức cùng sự đồng hành của Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN); Tổng Công ty Dầu Việt Nam – CTCP (PVOIL) và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các đại biểu thống nhất nhận định rằng bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là tiền đề chiến lược cho phát triển kinh tế – xã hội trong nhiều thập kỷ tới.

An ninh năng lượng – tiền đề của tăng trưởng bền vững

Phát biểu tại diễn đàn, ông Trần Hoài Trang – Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) – cho biết Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là một cấu phần quan trọng của an ninh quốc gia, đồng thời là nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Theo ông Trần Hoài Trang, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn tới và thực hiện các mục tiêu chiến lược dài hạn, phát triển năng lượng cần được ưu tiên ở mức cao nhất. Quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia vì vậy phải được tổ chức triển khai một cách tập trung, thống nhất, đồng bộ và hiệu quả, bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, vừa giữ vững an ninh năng lượng.

Lãnh đạo Cục Điện lực nhấn mạnh, an ninh năng lượng đã và đang được xác định là định hướng lớn, xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, không chỉ cho giai đoạn hiện tại mà cả trong dài hạn.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển năng lượng

Cùng với định hướng chiến lược, việc hoàn thiện khung pháp lý được xem là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển năng lượng. Theo ông Trần Hoài Trang, Luật Điện lực số 61/2024/QH15 đóng vai trò là trụ cột pháp lý cao nhất, điều chỉnh toàn diện hoạt động của ngành điện Việt Nam theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

Luật Điện lực mới đã thể chế hóa nhiều chủ trương quan trọng, trong đó ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời; thúc đẩy mô hình tự sản, tự tiêu; khuyến khích đầu tư tư nhân; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho các chính sách chuyển dịch năng lượng, đặc biệt là lĩnh vực điện gió ngoài khơi.

Đối với điện gió ngoài khơi – lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng còn mới mẻ tại Việt Nam – Luật đã hình thành khung pháp lý rõ ràng hơn, tạo điều kiện thu hút đầu tư và nâng cao tính cạnh tranh trong lựa chọn nhà đầu tư. Qua đó, không chỉ huy động nguồn lực xã hội mà còn tạo dư địa cho doanh nghiệp trong nước tham gia phát triển công nghệ và chuỗi cung ứng năng lượng.

Nghị quyết 253 – bệ đỡ thể chế cho giai đoạn phát triển mới

Bên cạnh Luật Điện lực, Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 – 2030 được đánh giá là có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là khi ngành năng lượng bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về an ninh, chuyển dịch xanh và tính tự chủ của hệ thống.

Theo lãnh đạo Cục Điện lực, trước hết, đây là nghị quyết có phạm vi điều chỉnh rộng, bao trùm toàn bộ các trụ cột của hệ thống năng lượng quốc gia, từ phát triển nguồn điện, lưới truyền tải và phân phối, cơ chế mua bán điện trực tiếp cho đến các lĩnh vực dầu khí, than và điện gió ngoài khơi. Cách tiếp cận mang tính tổng thể, đồng bộ này cho thấy sự thay đổi trong tư duy chính sách, thay vì xử lý riêng lẻ từng lĩnh vực như trước đây.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng gia tăng nhanh, yêu cầu giảm phát thải và bảo vệ môi trường ngày càng cao, đồng thời mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số từ năm 2026, việc xây dựng một khung chính sách mang tính hệ thống được xem là hết sức cần thiết.

Thứ hai, Nghị quyết 253 thiết lập cơ chế linh hoạt để xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai quy hoạch. Việc cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch mà không làm thay đổi mục tiêu tổng thể, định hướng lớn hay cơ cấu nguồn điện được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp tháo gỡ các vướng mắc về tiến độ, bảo đảm sự đồng bộ giữa nguồn và lưới, đồng thời tạo điều kiện thay thế các dự án chậm triển khai.

Cơ chế này cũng góp phần nâng cao tính chủ động trong công tác quản lý và giám sát thực hiện quy hoạch, nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật và kiểm soát thẩm quyền.

Thứ ba, Nghị quyết thể hiện rõ tinh thần cải cách thủ tục hành chính, hướng tới giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Nhiều dự án quan trọng trong lĩnh vực điện, dầu khí và than được miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; thời gian đàm phán hợp đồng mua bán điện được rút ngắn; thẩm quyền được phân cấp rõ ràng hơn cho địa phương.

Theo đại diện Bộ Công Thương, trong bối cảnh ngành năng lượng bước vào chu kỳ phát triển mới, Nghị quyết 253/2025/QH15 chính là bệ đỡ thể chế quan trọng, tạo hành lang pháp lý đủ rộng nhưng vẫn chặt chẽ, giúp ngành năng lượng phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật.