Băn khoăn đánh thuế giao dịch vàng như nào cho hợp lý

Chỉ nên đánh thuế trên lợi nhuận

Là người kinh doanh lâu năm trong lĩnh vực vàng, ông Nguyễn Ngọc Trọng - Giám đốc Công ty vàng Đối tác mới, cũng đồng tình với quan điểm người dân mua bán vàng có thu nhập thì đóng thuế là hợp lý. Việc đánh thuế vàng không chỉ giúp tăng nguồn thu ngân sách mà còn tạo công bằng với các kênh đầu tư khác như chứng khoán, bất động sản, đồng thời hạn chế tình trạng “vàng hóa” nền kinh tế.

Tuy nhiên, “vàng tồn tại trên thị trường hàng chục, hàng trăm năm nay. Nếu tính thuế thu nhập trên phần lợi nhuận từ hoạt động mua bán vàng thì sẽ khó khi xác định giá mua vào của khách hàng. Còn nếu tính tỷ lệ thuế doanh thu mà người dân bán vàng ra như chứng khoán thì chưa đúng bản chất thuế thu nhập” - ông Nguyễn Ngọc Trọng nói.

Hiện thuế suất đối với giao dịch chứng khoán đang ở mức 0,1%, bất động sản 2%, Nếu vàng xem xét áp dụng mức thuế suất từ 1 - 2% trên doanh thu, tương đương mức thuế từ 1,3 - 2,6 triệu đồng/lượng theo ông Trọng là mức quá cao.

Theo ông Trọng, thuế thu nhập cá nhân chỉ nên áp dụng trên phần lợi nhuận thực tế, tức chênh lệch giữa giá bán và giá mua chứng minh được, thay vì toàn bộ giá trị giao dịch.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng: lo ngại phổ biến là trường hợp người tích góp cả đời, đến khi cần bán lại bị đánh thuế. Đây là băn khoăn chính đáng và cần được giải quyết bằng cơ chế nhân văn.

“Cần thiết lập ngưỡng miễn thuế hợp lý, chẳng hạn miễn thuế nếu lợi nhuận trong năm dưới một mức xác định, hoặc nếu khối lượng giao dịch nhỏ. Cách làm này vừa đảm bảo công bằng, vừa giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào những trường hợp có quy mô lớn, thay vì xử lý hàng triệu giao dịch nhỏ lẻ” - chuyên gia Nguyễn Quang Huy nêu quan điểm.

PGS.TS Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế cho rằng, Bộ Tài chính cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế và thực tế tình hình ở Việt Nam rồi nghiên cứu thấu đáo để đề xuất phương án tính thuế phù hợp.

Theo ông Long, bản chất của thuế thu nhập cá nhân là đánh trên lợi nhuận. Nhưng có nhiều lượng vàng mua từ trước đó rất lâu, không có hóa đơn, chứng từ chứng minh giá mua. Do đó, không thể biết được lợi nhuận để tính thuế.

Trường hợp có giá mua, giá bán, song mức độ trượt giá hằng năm sẽ được tính như thế nào để ra lợi nhuận là vấn đề không đơn giản.

"Nên có thể đánh thuế trên giá bán và theo thời gian năm giữ vàng, như bán ngay trong một thời gian ngắn 1 - 2 năm, thuế sẽ cao hơn là mua cách đó 3 - 5 năm. Bộ Tài chính cần nghiên cứu đề xuất mức thuế phù hợp trước khi trình cấp có thẩm quyền" - ông Ngô Trí Long gợi ý.

Gia tăng chi phí đối với giao dịch lướt sóng

Với tốc độ tăng giá chóng mặt từ đầu năm đến nay, vàng đã thu hút dòng tiền lớn trên thị trường. Cũng vì nhiều người mua hơn bán dẫn đến mức chênh giá trong nước cao hơn thế giới lên đến 20 triệu đồng/lượng. Tình hình ngoại tệ hiện nay đã ổn nhưng nếu áp lực lâu dài lên tỷ giá cũng sẽ tác động đến kinh tế vĩ mô.

Một số ý kiến cho rằng, áp dụng chính sách thuế đối với hoạt động mua bán vàng để có thể điều tiết dòng vốn trên thị trường vào sản xuất kinh doanh, phục vụ cho nền kinh tế.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLaw cho rằng, việc chưa có quy định rõ ràng để phân biệt giữa giao dịch đầu tư cá nhân và hoạt động kinh doanh vàng miếng chuyên nghiệp; thiếu ngưỡng giao dịch khiến cá nhân có thể thực hiện hàng ngàn giao dịch mỗi năm mà không phải nộp thuế thu nhập cá nhân; ngân hàng và DN chỉ ghi nhận giao dịch chứ không xác định mục đích hay hỗ trợ thu thuế là những lỗ hổng lớn khiến các đối tượng đầu cơ, thao túng thị trường lợi dụng.

Do đó, ông Hà khuyến nghị trong quá trình sửa Luật Thuế thu nhập cá nhân cần làm rõ khái niệm "cá nhân kinh doanh vàng miếng" nhằm ngăn chặn trốn thuế và thao túng thị trường vàng trong bối cảnh giá vàng diễn biến phức tạp.

Để thực sự hạn chế đầu cơ, theo vị chuyên gia, chính sách thuế cần mang tính định hướng, khuyến khích nắm giữ ổn định, nhưng gia tăng chi phí đối với giao dịch lướt sóng. Có thể áp dụng mức thuế suất cao hơn với các giao dịch quy mô lớn, lặp lại nhiều lần, thể hiện tính chất kinh doanh.

Hiện tại, người mua vàng miếng vẫn phải trả 10% thuế GTGT, đã được tính sẵn trong giá bán. DN kinh doanh vàng nộp khoản này cùng với thuế thu nhập DN ở mức 20%. Tuy nhiên, cá nhân mua bán vàng để sinh lợi lại chưa chịu thuế thu nhập cá nhân. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng về nghĩa vụ thuế, khi một nhà đầu tư chứng khoán phải chịu thuế với từng lần giao dịch, trong khi người lướt sóng vàng thì không. Theo các chuyên gia, khoảng trống này đang trở thành "kẽ hở" khiến nhiều nhà đầu cơ gom - xả vàng với quy mô lớn mà không phải gánh nghĩa vụ thuế.

Ông Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín cho rằng, với cá nhân mua bán vàng miếng, mức thuế có thể là 1,5% (trong đó 1% thuế giá trị gia tăng và 0,5% thuế thu nhập cá nhân); hoặc chỉ thu 0,5% thuế thu nhập cá nhân (không thu 1% thuế giá trị gia tăng nếu không coi việc nắm giữ vàng là đầu tư kinh doanh). Tổ chức kinh doanh vàng sẽ tạm khấu trừ thuế khi phát sinh giao dịch.

Theo vị chuyên gia, đánh thuế như vậy sẽ khiến kênh đầu tư vàng giảm sức hấp dẫn, buộc nhiều người cân nhắc lựa chọn kênh đầu tư phù hợp hơn. Tiền nhàn rỗi có thể chuyển vào ngân hàng, hoặc đầu tư vào sản xuất, kinh doanh; việc điều tiết sẽ diễn ra tự nhiên.

“Trong tương lai, cần hình thành sàn giao dịch vàng để mọi thứ công khai, minh bạch hơn, từ đó có thể tính toán điều chỉnh lại cơ chế và mức thuế”- ông Nguyễn Văn Được nói.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy bổ sung, để thực sự giảm sức hút của vàng, chính sách cần đồng bộ nhiều giải pháp khác như nâng sức hấp dẫn của kênh tiết kiệm và trái phiếu cần song hành với những giải pháp căn cơ hơn như phát triển các sản phẩm tài chính thay thế an toàn và minh bạch như chứng chỉ vàng, tài khoản vàng điện tử, quỹ ETF vàng; công khai thông tin giá để giảm chênh lệch; quản lý chặt hoạt động kinh doanh vàng.