Bản quyền sách bị xâm phạm tinh vi trên không gian số

Sách không chính thống bán tràn lan

Trên Facebook, khi tìm kiếm từ khóa mua bán sách, có thể dễ dàng tìm thấy nhiều hội nhóm có hàng trăm nghìn thành viên. Trong đó, nhiều đầu sách hot trên thị trường được người bán quảng cáo giảm giá từ 50 - 80%, bán sách theo cân, bán theo combo giá rẻ với lý do “thanh lý”, xử lý hàng tồn... 

Nhiều cuốn sách lậu không qua kiểm định chất lượng, lỗi chính tả, chất lượng bìa, giấy và mực in kém. Thế nhưng, nhiều nơi bán sách giả còn xử lý tinh vi, in ấn chỉn chu, chất lượng giấy không khác biệt nhiều so với sách thật, bìa sách màu mè sắc nét. Nếu chỉ nhìn qua ảnh trên mạng, mua về không có sách chính hãng để so sánh, bạn đọc khó phân biệt thật giả.

Khi công nghệ khoa học phát triển, các hành vi vi phạm bản quyền sách ngày càng trở nên phức tạp với sự xuất hiện của các website, hội nhóm, kênh riêng tư để chia sẻ sách PDF, lưu hành những phiên bản không chính thống. Nhiều trang mạng xã hội còn công khai quảng cáo dịch vụ scan, photocopy sách theo yêu cầu với giá chỉ bằng 30 - 50% giá sách gốc. Không ít người hào hứng đặt mua cuốn sách mình yêu thích với giá rẻ mà không biết đó là sách lậu.

Những đầu sách bán chạy như “Đắc nhân tâm”, “Muôn kiếp nhân sinh”, “Harry Potter”, “Doraemon”... bị làm giả tràn lan. Thời gian qua, các cuốn sách về lịch sử như “Hồi ký Nguyễn Thị Bình: Gia đình, bạn bè và đất nước”, “Nhật ký Đặng Thùy Trâm”... bị in lậu, bán giá rẻ, đánh vào tâm lý người dân đang quan tâm đến những câu chuyện thời chiến tranh.

Tại Hội nghị triển khai công tác xuất bản và phát hành xuất bản phẩm năm 2024, thạc sĩ Phạm Thị Kim Oanh - Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - chỉ ra, nhiều người vẫn mua sách rẻ mặc dù biết rằng có thể đó là sách lậu, sách giả, sách vi phạm bản quyền. Vẫn còn đối tượng chạy theo lợi nhuận; những người khai thác, sử dụng sách trên không gian mạng chưa ý thức được trách nhiệm, nghĩa vụ về quyền tác giả.

Bảo vệ bản quyền sách trên không gian số

Nhà văn Nguyễn Thị Việt Hà từng chia sẻ, chị thường xuyên bị các cá nhân hoặc tổ chức xâm phạm bản quyền, đôi khi chỉ là vài đoạn, lớn hơn là một tác phẩm và thậm chí nguyên cuốn sách dày bị in lậu bán ra thị trường. Nhà văn cho rằng đây là hành vi phi văn hóa, không chỉ “ăn cắp trắng trợn” công sức sáng tạo của tác giả, mà tác phẩm gốc có thể không còn nguyên bản, bị sửa chữa, xuyên tạc, ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của tác giả và nhà xuất bản.

Theo số liệu nghiên cứu của tổ chức Media Partners Asia, năm 2022, Việt Nam đứng thứ ba trong khu vực (sau Indonesia và Philippines) về tỉ lệ vi phạm bản quyền trên không gian số. Tính theo đầu người, Việt Nam đứng thứ nhất, với khoảng 15,5 triệu người xem bất hợp pháp. Đáng nói, các hình thức, phương pháp vi phạm bản quyền hết sức tinh vi và biến đổi liên tục, gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín và sự phát triển của ngành xuất bản Việt Nam.

Ông Nguyễn Nguyên - Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành nhận định, các nhà xuất bản và các tác giả đang gặp nhiều khó khăn do thách thức mới của công nghệ, sự phát triển của các hình thức truyền thông và thương mại điện tử trên không gian mạng.

Thực tế, Luật Xuất bản, Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản dưới luật liên quan đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh để bảo vệ bản quyền sách. Dẫu vậy, tình trạng vi phạm bản quyền ở Việt Nam còn khá phức tạp, các giải pháp chưa thể xử lý triệt để. Không chỉ vậy, việc truy vết các tổ chức, cá nhân bán sách lậu trên mạng gặp nhiều khó khăn do tính năng ẩn danh của mạng xã hội. Không chỉ người mua mà chính các nhà xuất bản cũng bị ảnh hưởng bởi nạn sách giả, sách lậu được rao bán trên không gian mạng.

(Theo Laodong.vn)