“Bản sao số”: Công cụ điều hành, quản trị đô thị thông minh

Yêu cầu cấp thiết trong quản trị trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Quá trình đô thị hóa nhanh, quy mô dân số đô thị gia tăng đang tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, môi trường và công tác quản trị đô thị. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức quản lý, điều hành đô thị, đặc biệt trong bối cảnh các địa phương triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian.

Phát biểu tại Hội nghị Thành phố Thông minh Việt Nam – Châu Á, diễn ra mới đây, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết: “Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, quy mô dân số đô thị gia tăng, kéo theo áp lực ngày càng lớn với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, môi trường và công tác quản trị đô thị. Và Hà Nội không đứng ngoài, thậm chí là chưa bao giờ chúng tôi thấy rằng phát triển đô thị thông minh cần thiết như bây giờ. Bên cạnh câu chuyện về công nghệ và hạ tầng, vẫn còn những vấn đề mang tính nền tảng cần tiếp tục được trao đổi, làm rõ: Đô thị thông minh phục vụ ai, mang lại những giá trị gì cho đời sống người dân, và được đánh giá bằng những tiêu chí nào?”

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội, chính từ những câu hỏi đó, nhu cầu chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi thực tiễn giữa các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trở nên cần thiết, nhằm lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với điều kiện và bối cảnh của Việt Nam trong quá trình phát triển đô thị thông minh.

Từ thực tiễn quản trị đô thị, một vấn đề được nhiều chuyên gia đặt ra là làm thế nào để công tác giám sát, điều hành vẫn bám sát thực tiễn cơ sở khi bộ máy chính quyền được tổ chức lại theo hướng tinh gọn. Việc phụ thuộc vào các báo cáo hành chính truyền thống được cho là khó đáp ứng yêu cầu quản trị ngày càng phức tạp của đô thị hiện đại.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam – VINASA Nguyễn Văn Khoa, xu hướng phát triển đô thị hiện nay đang chuyển từ “đô thị kết nối” sang “đô thị có nhận thức”, trong đó dữ liệu và trí tuệ nhân tạo AI đóng vai trò hỗ trợ quan trọng cho quản lý và điều hành. Cách tiếp cận này hướng tới việc sử dụng dữ liệu để chủ động đáp ứng nhu cầu của người dân, thay vì chỉ phản ứng khi vấn đề phát sinh.

Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia Hoàng Hữu Hạnh cho rằng, đô thị thông minh không thể bắt đầu từ công nghệ đơn thuần, mà cần đặt trên nền tảng thể chế, dữ liệu và con người. “Việc hoàn thiện khung pháp lý và quy chuẩn dữ liệu được xem là điều kiện cần để các địa phương triển khai đô thị thông minh theo hướng thực chất, tránh đầu tư dàn trải”, ông Hoàng Hữu Hạnh nói.

Đề cập trực tiếp tới yêu cầu quản trị trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Tiến sĩ Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ VINASA đề xuất mô hình “bản sao số liên hợp” như một công cụ hỗ trợ quản lý. “Dữ liệu phát sinh tại xã, phường được quản lý và cập nhật ngay tại cơ sở, đồng thời kết nối liên thông lên cấp trên, giúp lãnh đạo các cấp theo dõi tình hình theo thời gian thực, hỗ trợ giám sát và điều hành khi giảm bớt các tầng nấc trung gian”, Tiến sĩ Nguyễn Nhật Quang nhận định.

Từ thí điểm tại Hà Nội đến những bước đi ban đầu

Tại Hà Nội, khái niệm “bản sao số” đang từng bước được cụ thể hóa thông qua một số mô hình thí điểm gắn với cải cách hành chính và quản trị đô thị thông minh. Một trong những mô hình đang được triển khai là Kiosk thông minh và Hệ thống xác thực, cấp bản sao số tài liệu điện tử do Trung tâm Phục vụ Hành chính công TP Hà Nội thực hiện.

Theo Giám đốc Trung tâm Phục vụ Hành chính công TP Hà Nội Cù Ngọc Trang, chỉ riêng thủ tục chứng thực bản sao từ bản chính, mỗi tháng Thành phố tiếp nhận gần 70.000 hồ sơ, trong khi tại nhiều xã, phường chỉ có 1 đến 2 cán bộ tư pháp phụ trách. Khối lượng công việc lớn đặt ra yêu cầu phải có giải pháp hỗ trợ nhằm giảm áp lực cho bộ máy và tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Từ thực tế đó, hệ thống xác thực và cấp bản sao số tài liệu điện tử được nghiên cứu, phát triển và đưa vào thí điểm. Hệ thống ứng dụng AI, OCR, xác thực khuôn mặt, cho phép người dân thực hiện chứng thực tại Kiosk thông minh. Bản sao số được cấp có mã định danh, mã QR và được lưu trữ trên hệ thống điện tử của TP, phục vụ nhu cầu tra cứu, sử dụng khi cần thiết.

Tại cơ sở, phường Giảng Võ cũng đã cho triển khai mô hình “Bản sao số phường Giảng Võ” nhằm xây dựng hệ thống dữ liệu số phục vụ quản lý đất đai, trật tự xây dựng, quy hoạch và hạ tầng giao thông. Dữ liệu được tổ chức, lưu trữ tập trung, hỗ trợ công tác quản lý nhà nước và cung cấp thông tin cho người dân, doanh nghiệp.

Việc triển khai bản sao số tại phường Giảng Võ cho thấy cấp cơ sở đang từng bước tiếp cận các phương thức quản lý mới dựa trên dữ liệu số. Dù còn ở giai đoạn đầu, các mô hình này được xem là bước chuẩn bị nền tảng dữ liệu cho công tác quản lý, điều hành trong thời gian tới…