BRICS trữ lượng vàng kỷ lục, tiến gần mục tiêu phi USD hóa?

BRICS từ bỏ đồng USD, chuyển sang vàng - trong bối cảnh khối này hiện kiểm soát khoảng 50% sản lượng kim loại quý này trên toàn cầu thông qua tổng sản lượng của các nước thành viên và các quốc gia liên kết.

Dẫn đầu toàn cầu về lượng vàng nắm giữ

Nga và Trung Quốc đã đi đầu trong làn sóng tích lũy vàng trên khắp các nền kinh tế mới nổi lớn. Năm 2024, Bắc Kinh sản xuất 380 tấn vàng, trong khi Moscow đóng góp 340 tấn, khi cả hai nước đều có chiến lược đa dạng hóa có hệ thống, giảm dần phụ thuộc vào tài sản định giá bằng USD.

Các sáng kiến của Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council) cho biết các ngân hàng T.Ư đã mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022–2024. Giai đoạn mua vào quy mô lớn này được ghi nhận là chuỗi mua liên tục dài nhất trong thời hiện đại, phản ánh nhiều thay đổi chiến lược then chốt trong chính sách tiền tệ.

Tổng sản lượng của BRICS và các quốc gia liên kết, bao gồm Trung Quốc, Nga, Brazil, Nam Phi, Kazakhstan, Iran và cả Uzbekistan, hiện chiếm khoảng 50% sản lượng vàng toàn cầu.

Thông qua nhiều kênh sản xuất chủ chốt và các chính sách dự trữ chiến lược, tỷ trọng mua vàng của các ngân hàng T.Ư thuộc nhóm này cũng vượt 50% trong giai đoạn 2020 - 2024. Sự dịch chuyển này đang chuyển quyền lực tài chính từ các kho dự trữ truyền thống ở phương Tây sang châu Á và khu vực Á-Âu. Trên nhiều thị trường hàng hóa thiết yếu, sự chuyển đổi này đã làm thay đổi sâu sắc động lực giao dịch kim loại quý.

Tổng dự trữ vàng của BRICS hiện vượt 6.000 tấn, trong đó Nga dẫn đầu với 2.336 tấn, tiếp theo là Trung Quốc với 2.298 tấn và Ấn Độ với 880 tấn. Những khoản nắm giữ lớn này đã tạo ra ảnh hưởng chưa từng có đối với thị trường vật chất thông qua việc kiểm soát nguồn cung vàng toàn cầu. 

Gần đây, Brazil đã bổ sung thêm 16 tấn vàng vào tháng 9/2025 - một động thái đáng chú ý vì đây là lần mua đầu tiên kể từ năm 2021. Việc tích lũy mang tính chiến lược này đang tăng tốc trên nhiều khu vực kinh tế quan trọng, nâng tổng dự trữ của Brazil lên 145,1 tấn.

Các thành viên thị trường hiện theo dõi sát sao chiến lược của khối. Frank Giustra, nhà đầu tư khai khoáng hàng đầu Canada, phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Kim loại Quý ở Beaver Creek, Colorado:

“Giờ đây, dù khó tin, chúng ta đang bước vào kỷ nguyên tiền tệ cứng. Nếu bạn sở hữu vàng giấy, bạn không sở hữu vàng thật. Khi khủng hoảng xảy ra, vàng đó sẽ không còn ở đó.”

Xây dựng các hệ thống thay thế

BRICS từ bỏ USD để chuyển sang vàng như một phần của chiến lược phi USD hóa toàn diện, nhằm xây dựng các nền tảng định giá và hệ thống thanh toán độc lập. Thông qua nhiều sáng kiến hạ tầng tài chính quốc tế lớn, khối này đã ra mắt bản mẫu hoạt động của “Unit” - một công cụ tiền tệ được bảo chứng bằng vàng của BRICS, kết hợp 40% vàng vật chất và 60% tiền tệ quốc gia của các nước BRICS. Chương trình thí điểm phát hành 100 Unit vào ngày 31/10, mỗi Unit được neo giá với 1 gram vàng, thể hiện nhiều đổi mới quan trọng về công nghệ và tiền tệ.

Những lo ngại về độ tin cậy của đồng USD và rủi ro trừng phạt đang thúc đẩy việc chuyển sang đồng tiền BRICS được bảo chứng bằng vàng. Chuyên gia kinh tế Yevgeny Biryukov nói với truyền thông Nga ngày 13/12, giải thích lý do của các bước đi này:

“Đối với các nước BRICS, vàng là công cụ bảo vệ trước rủi ro trừng phạt, là phản ứng trước sự thiếu tin cậy của các đối tác truyền thống, và là tài sản thực với lịch sử được thừa nhận hàng nghìn năm.”

Hiện nay, Nga và Trung Quốc thanh toán gần như toàn bộ thương mại song phương bằng đồng Nhân dân tệ và Ruble. Đồng nội tệ các nước thành viên cũng được sử dụng gần như trong toàn bộ giao dịch trong Liên minh Kinh tế Á-Âu. Chiến lược phi USD hóa đã tăng tốc trên nhiều quan hệ đối tác kinh tế chiến lược sau khi các lệnh trừng phạt của phương Tây được áp đặt lên Nga sau chiến dịch quân sự đặc biệt vào Ukraine hồi tháng 2/2022.

Dự trữ vàng của BRICS tiếp tục tăng đều và chưa có dấu hiệu chững lại, ngay cả khi giá vàng đạt mức cao kỷ lục với ngưỡng xoay quanh 4.000 USD/ounce, song các ngân hàng T.Ư nội khối vẫn tiếp tục mua vào trên nhiều thị trường lớn. Các sáng kiến của khối đã thiết lập một quỹ vàng chung nhằm ổn định thị trường, đồng thời phát triển hạ tầng dùng chung tại Nga, Trung Quốc, UAE và Nam Phi thông qua nhiều khuôn khổ hợp tác quan trọng.

Mối quan tâm đến vàng như một tài sản phòng vệ hiện nay gắn liền trực tiếp với những lo ngại của nhà đầu tư và các quốc gia về đồng USD cũng như độ tin cậy của hạ tầng tài chính Mỹ. Thông qua nhiều cơ chế định giá quan trọng, chiến lược kiểm soát nguồn cung vàng toàn cầu của khối bao gồm việc tạo ra một chuẩn giá “BRICS Gold Price” độc lập, có thể thách thức các hệ thống định giá hiện do USD chi phối.