Cần quy định rõ trách nhiệm trong xử lý vi phạm đất đai

Đáng lo ngại hơn, khi những sai phạm kéo dài, quyết định xử lý không được thực thi đến cùng, kỷ cương pháp luật bị thách thức, còn trách nhiệm quản lý dễ bị đẩy qua nhiều cấp, nhiều ngành.

Trước những thực trạng trên, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 363/KH-UBND (ngày 24-9-2026), yêu cầu tổng kiểm tra, rà soát, thống kê và xử lý các công trình, nhà xưởng, kho bãi, cơ sở sản xuất, kinh doanh, tập kết, lưu giữ hàng hóa vi phạm quy định về đất đai, trật tự xây dựng và phòng cháy, chữa cháy. Thực hiện kế hoạch này, các địa phương phải hoàn thành thống kê vi phạm để xử lý dứt điểm trong quý II-2027.

Tuy nhiên, điều người dân mong đợi không phải là những đợt kiểm tra nối tiếp nhau mà là vi phạm phải được xử lý dứt điểm; trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị trong công tác quản lý phải được xác định rõ ràng. Không để sai phạm trở thành sự đã rồi, càng không để sự chậm trễ trong quản lý làm gia tăng rủi ro cho cộng đồng.

Kế hoạch số 363/KH-UBND của UBND thành phố Hà Nội đặt ra nguyên tắc xuyên suốt là “rõ cơ sở, rõ vi phạm, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ biện pháp, rõ kết quả”. Đây là cách tiếp cận cần thiết, bởi muốn xử lý dứt điểm phải nắm bắt đúng thực trạng từng xã, phường đang tồn tại vi phạm gì, mức độ ra sao, đã áp dụng biện pháp nào, còn vướng ở đâu và cơ quan, cá nhân nào chịu trách nhiệm. Nếu chỉ dừng ở lập danh sách, kiểm tra hiện trạng rồi tiếp tục chờ đợi, rà soát sẽ khó tạo chuyển biến thực chất.

Điều quan trọng hơn phải chuyển những số liệu thống kê thành kế hoạch xử lý có thời hạn. Cơ sở nguy cơ cháy nổ cao, vi phạm nghiêm trọng phải được ưu tiên ngăn chặn ngay. Ngoài ra, cần phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền địa phương và các sở, ngành theo lĩnh vực quản lý. Những vướng mắc vượt thẩm quyền phải được báo cáo, tháo gỡ kịp thời, không trở thành lý do để kéo dài vi phạm.

Theo các chuyên gia, để xử lý dứt điểm những vi phạm, các xã, phường cần hoàn thiện dữ liệu rà soát, phân loại từng trường hợp theo mức độ vi phạm và thẩm quyền xử lý. Mỗi trường hợp vi phạm phải gắn với biện pháp, tiến độ, đơn vị chủ trì và người chịu trách nhiệm cụ thể. Các biện pháp ngăn chặn phải được thực hiện theo đúng quy định pháp luật, bảo đảm không để cơ sở tiếp tục vận hành khi chưa đủ điều kiện an toàn. Đối với khu vực tập trung nhiều nhà xưởng, kho bãi vi phạm, việc xây dựng phương án ứng phó cháy nổ cũng phải được coi là nhiệm vụ cấp thiết, không thể tách rời quá trình xử lý.

Để việc thực thi không bị chia cắt, các sở, ngành phải phối hợp trên cơ sở phân định rõ chức năng. Cơ quan quản lý đất đai làm rõ nguồn gốc, mục đích và tình trạng sử dụng đất; lực lượng công an tập trung kiểm tra, xử lý các vi phạm về phòng cháy, chữa cháy theo thẩm quyền. Việc ngừng cung cấp điện, nước phải được xem xét, áp dụng đúng trình tự theo Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố.

Quan trọng hơn, phối hợp liên ngành phải có trách nhiệm đến cùng. Trường hợp vượt thẩm quyền cần được báo cáo ngay để giải quyết; không để tình trạng cơ quan này chờ cơ quan kia, hồ sơ luân chuyển nhưng vi phạm vẫn tồn tại. Chủ tịch UBND xã, phường phải chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về tổ chức thực hiện trên địa bàn, đúng tinh thần chỉ đạo của thành phố.

Kết quả xử lý cần được đánh giá định kỳ bằng những chỉ tiêu cụ thể: Số cơ sở thuộc diện phải xử lý, số đã hoàn thành, số còn tồn tại, nguyên nhân và thời hạn giải quyết. Việc đánh giá hằng tháng phải gắn với mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, người đứng đầu và cán bộ được phân công. Địa bàn nào để vi phạm kéo dài, cơ sở nào tái hoạt động trái quy định hoặc phát sinh sai phạm sẽ phải được kiểm tra, làm rõ trách nhiệm; những biểu hiện buông lỏng quản lý, né tránh, đùn đẩy hoặc bao che vi phạm phải bị xử lý nghiêm.

Về lâu dài, chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra việc sử dụng đất để ngăn vi phạm mới ngay từ đầu.

Thành phố đã xác định tiến độ và trách nhiệm thực hiện của từng đơn vị, địa phương rõ ràng. Vấn đề còn lại là chuyển hóa thành kết quả cụ thể trên từng địa bàn để những sai phạm không còn cơ hội tái diễn; kỷ cương pháp luật được thực thi nghiêm minh.