Cần Thơ thúc đẩy "1 triệu ha lúa xanh", hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững

Những kết quả tích cực khi nông dân tham gia đề án

Chủ tịch Hội Nông dân TP Cần Thơ Nguyễn Văn Sử cho biết, việc triển khai đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao phát thải thấp tại Cần Thơ đạt nhiều kết quả tích cực, đến giữa năm 2025, TP có trên 104.000 ha, với 191 tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX) tham gia. 

Các mô hình thí điểm cho thấy năng suất tăng từ 0,3-0,7 tấn/ha, giảm 40-50% lượng giống, giảm trên 30% lượng phân đạm, giảm 2-3 lần phun thuốc, lợi nhuận tăng ít nhất 20%, khí phát thải giảm từ 2-12 tấn CO2/ha so với sản xuất thông thường.

TP tập huấn và hướng dẫn chuyên sâu để nông dân áp dụng các quy trình canh tác bền vững để giảm chi phí đầu vào như: hướng dẫn nông dân áp dụng các biện pháp "3 giảm, 3 tăng" và "1 phải, 5 giảm" để giảm đáng kể lượng giống gieo sạ, giảm lượng phân đạm và giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật (2-3 lần); áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) trên khoảng hơn 70% diện tích tham gia đề án, giúp giảm tiêu thụ nước và giảm phát thải khí nhà kính (chủ yếu là methan); hỗ trợ nông dân xử lý rơm rạ sau thu hoạch thay vì đốt, biến rơm rạ thành phân hữu cơ hoặc nguyên liệu cho kinh tế tuần hoàn (như trồng nấm), giúp giảm ô nhiễm môi trường.

Là một trong những đơn vị đầu tiên tham gia mô hình thí điểm quy trình canh tác thuộc đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, HTX nông nghiệp Hưng Lợi ở xã Đại Ngãi (TP Cần Thơ) đã tạo bước chuyển lớn trong canh tác của xã viên.

Trước đây bà con trồng lúa theo cách truyền thống, mỗi hecta gieo sạ từ 120 - 150kg lúa giống. Giờ đây, khi thực hiện theo quy trình đề án đưa ra, lượng giống giảm chỉ còn 60kg/ha. Đặc biệt, nhờ kết hợp đồng bộ từ sạ thưa, giảm giống, vùi phân, bón phân đúng thời điểm và quản lý nước hợp lý, lượng phân bón đã giảm khoảng 30% so với các vụ trước.

Việc thay đổi quy trình canh tác không chỉ giúp xã viên giảm vật tư đầu vào mà còn tác động lớn đến môi trường và sức khỏe đất, trong đó khâu quản lý nước đóng vai trò then chốt. Xã viên được hỗ trợ lắp đặt thiết bị cảm biến môi trường tại ruộng, số liệu hiển thị trực tiếp trên điện thoại giúp bà con chủ động điều tiết nước. Nhờ vậy lúa cứng cây, rễ ăn sâu, giảm đổ ngã và hạn chế thất thoát sau thu hoạch.

Theo Giám đốc HTX Hưng Lợi - ông Trương Văn Hùng, sự chủ động đầu tư cơ giới hóa đã tạo lợi thế lớn cho HTX. Các khâu từ làm đất, gieo sạ, chăm sóc đến thu hoạch đều có máy móc hỗ trợ, giảm đáng kể công lao động. 

Đặc biệt, rơm rạ sau thu hoạch được thu gom tập trung. Rơm được cuộn lại sử dụng làm phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu trồng nấm. Điều này không chỉ giúp xã viên giảm chi phí mà còn giải quyết dứt điểm tình trạng đốt rơm - nguyên nhân lớn gây phát thải khí nhà kính.

Yêu cầu tất yếu và cấp bách

Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trần Chí Hùng cho biết, đề án được triển khai không chỉ nhằm tái cấu trúc lại ngành lúa gạo theo hướng bền vững, còn hướng tới chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, lấy hiệu quả kinh tế, môi trường và xã hội làm thước đo phát triển. Đây cũng là cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế trong giảm phát thải khí nhà kính, qua đó nâng cao vị thế và thương hiệu gạo Việt Nam xanh, sạch, trách nhiệm trên thị trường toàn cầu.

Để đề án thật sự mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, giảm phát thải, bảo vệ môi trường sinh thái, ông Hùng đề nghị, Hội Nông dân tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động hội viên, nông dân tham gia tích cực vào đề án. Qua đó giúp bà con hiểu rõ lợi ích lâu dài của sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải, tiết kiệm chi phí và nâng cao giá trị. Phát huy vai trò của tổ hợp tác, HTX hình thành nhóm nông dân nòng cốt làm hạt nhân lan tỏa mô hình sản xuất “lúa xanh – gạo sạch – giá trị cao”.

Lãnh đạo UBND TP Cần Thơ cũng giao các sở, ngành liên quan xây dựng bản đồ thổ nhưỡng, vùng sản xuất lúa chất lượng cao. Hướng dẫn, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật canh tác giảm phát thải tới nông dân. Xây dựng mô hình điểm “cánh đồng phát thải thấp” tiến tới nhân rộng trên toàn TP. 

Kiểm tra, giám sát vùng trồng, bảo đảm truy xuất nguồn gốc minh bạch, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, gắn với thương hiệu “gạo Cần Thơ – xanh và bền vững”. Hỗ trợ doanh nghiệp và HTX ứng dụng truy xuất nguồn gốc, chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu, phát triển hạ tầng chế biến, kho trữ, logistics, giảm thất thoát sau thu hoạch...