Cẩn trọng nguy cơ mất cân đối về cơ cấu sản phẩm nhà ở dọc tuyến Vành đài 4

Vành đài 4 - Cơ hội để tái cấu trúc nhà ở

Theo KTS Phạm Thanh Tùng, tuyến đường Vành đai 4 không chỉ đơn thuần là một dự án hạ tầng giao thông, mà là công cụ chiến lược đặc biệt quan trọng để tái cấu trúc không gian đô thị Vùng Thủ đô, hiện thực hóa định hướng phát triển Hà Nội theo mô hình “đa cực, đa trung tâm” như chỉ đạo của T.Ư và Tổng Bí thư Tô Lâm.

“Vành đai 4 mở ra một viễn cảnh phát triển rất rõ ràng, giúp kết nối các trung tâm, giảm áp lực giao thông nội đô, tạo thuận lợi cho quản lý và điều hành. Nhưng “đường vẫn chỉ là đường” nếu chỉ phục vụ giao thông thuần túy, hoặc chỉ mang lại lợi ích cho một bộ phận người có điều kiện kinh tế. Điều quan trọng hơn là những giá trị gì sẽ hình thành xung quanh tuyến đường để người dân thực sự được hưởng lợi” - KTS Phạm Thanh Tùng nhấn mạnh.

KTS Phạm Thanh Tùng cũng đặc biệt nhấn mạnh cụm từ “hạnh phúc của Nhân dân”, lần đầu tiên được đưa vào văn kiện Đại hội Đảng bộ TP Hà Nội khóa XVIII. Hạnh phúc không phải là khẩu hiệu chung chung, mà phải được cụ thể hóa ngay trong quá trình triển khai các dự án lớn, trước hết là công tác giải phóng mặt bằng. Việc bồi thường, hỗ trợ phải bảo đảm công bằng, hợp lý, có sự chia sẻ giữa Nhà nước và người dân, đặc biệt cần vai trò lãnh đạo và sự đồng thuận xã hội, để người dân sẵn sàng hy sinh vì lợi ích chung.

Từ góc độ quy hoạch và kiến trúc, KTS Phạm Thanh Tùng cho rằng Vành đai 4 cần được xác định là trục phát triển đô thị, chứ không phải là nơi tập trung các dự án BĐS cao cấp phục vụ thiểu số. Ông đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh nhà ở xã hội (NƠXH), bởi chính những người dân bị thu hồi đất, chịu nhiều thiệt thòi nhất trong quá trình triển khai dự án, phải là đối tượng được hưởng lợi trực tiếp từ không gian đô thị mới.

Theo ông, đây là thời điểm then chốt để Hà Nội tái cấu trúc chiến lược phát triển nhà ở, hình thành các đô thị dọc Vành đai 4 gắn với logistics, khu công nghiệp, việc làm và giao thông công cộng theo mô hình TOD. Nếu không quản lý tốt, nguy cơ hình thành những không gian đô thị manh mún, nhếch nhác hai bên tuyến đường là rất lớn, dù bản thân tuyến đường có hiện đại đến đâu.

“Đô thị phát triển ở đây là phải nhà ở và chúng ta cần quan tâm NƠXH, chứ đừng biến cái Vành đai 4 này trở thành những dự án BĐS cao cấp và những người có tiền mới ở đấy thôi, còn chính những người mà hy sinh nhiều nhất để mà xây dựng Vành đai 4 thì lại ít được hưởng” - KTS Phạm Thanh Tùng nói.

KTS Phạm Thanh Tùng cũng cảnh báo, nếu giá nhà tiếp tục bị đẩy lên quá cao, vượt khả năng chi trả của người dân, Hà Nội có thể đối mặt với những hệ lụy tương tự bài học “đô thị ma” đã từng xảy ra ở một số quốc gia. Vì vậy, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết Vành đai 4 cần đặt NƠXH và chất lượng sống của người dân ở vị trí trung tâm.

“Tôi kỳ vọng Vành đai 4 sẽ trở thành “Con đường Vành đai hạnh phúc” – biểu tượng cho tư duy phát triển mới của Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Không chỉ là công trình giao thông, Vành đai 4 phải là hình mẫu về phát triển đô thị bền vững, nhân văn, góp phần định hình không gian đô thị Vùng Thủ đô Hà Nội – Bắc Ninh – Hưng Yên, khẳng định vai trò tiên phong, dẫn dắt của Hà Nội đối với sự phát triển chung của cả nước” – KTS Phạm Thanh Tùng chia sẻ.

Trách nhiệm từ cơ quan quy hoạch

Theo KTS Phạm Thanh Tùng, một trong những bất cập lớn nhất của quy hoạch đô thị hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa không gian ở và không gian việc làm. Nhiều khu đô thị được xây dựng khang trang, hiện đại nhưng lại chưa trả lời được câu hỏi cốt lõi: “Người dân sống ở đó sẽ làm việc ở đâu và sinh kế của họ được bảo đảm như thế nào?” Hệ quả là người dân buộc phải di chuyển xa, phụ thuộc gần như hoàn toàn vào phương tiện cá nhân, trong bối cảnh hạ tầng giao thông công cộng chưa theo kịp.

Trong khi đó, xu hướng quốc tế đang hướng tới mô hình “đô thị 15 phút”, với bán kính tiếp cận khoảng 500m, nơi người dân có thể đi bộ để kết nối với các tuyến giao thông công cộng và các dịch vụ thiết yếu, giảm áp lực giao thông và nâng cao chất lượng sống. Liên quan đến phát triển đô thị dọc các trục lớn như đường Vành đai 4, nhiều doanh nghiệp BĐS vẫn đặt mục tiêu thu lợi lên trên lợi ích lâu dài của cộng đồng.

KTS Phạm Thanh Tùng cảnh báo những hệ lụy xã hội lâu dài, đặc biệt với nhóm người dân lớn tuổi tại các khu vực ven đô khi đã ngoài 50 tuổi, việc chuyển đổi nghề nghiệp gần như là bài toán bất khả thi. Ông dẫn lại câu chuyện tại khu công nghiệp Phố Nối (Hưng Yên), nơi dù có chủ trương đào tạo con em nông dân trở thành công nhân, nhưng trên thực tế rất ít người đáp ứng được các yêu cầu về trình độ học vấn, độ tuổi hay kỷ luật lao động công nghiệp. Điều này cho thấy nếu quy hoạch chỉ chú trọng không gian vật chất mà bỏ qua yếu tố con người thì sẽ tạo ra những “vùng trũng” về an sinh.

Đáng chú ý, KTS Phạm Thanh Tùng cho rằng chính sách NƠXH hiện nay đang bỏ quên một loại hình rất quan trọng là “nhà trọ” do người dân tự đầu tư, kinh doanh. Đây là nơi ở của một bộ phận lớn công nhân, song lại chưa được hỗ trợ đầy đủ về vốn, hạ tầng kỹ thuật hay các tiêu chuẩn an toàn như phòng cháy, chữa cháy. Thực tế cho thấy khoảng 40% công nhân lựa chọn ở nhà trọ không chỉ vì giá rẻ mà còn bởi tính cộng đồng cao, nơi họ được sống gần những người cùng quê, cùng hoàn cảnh, hình thành nên một văn hóa chia sẻ rất đặc trưng mà các khu nhà ở tập trung, khép kín khó có thể thay thế.

Từ những phân tích trên, KTS Phạm Thanh Tùng cho rằng quy hoạch đô thị trong giai đoạn tới cần mang “hơi thở của cuộc sống”, đúng như tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: “quy hoạch phải đi trước nhưng không được tách rời thực tiễn xã hội”. Việc tái định cư phải bảo đảm không làm “đứt gãy văn hóa”, khiến người dân mất đi các mối quan hệ cộng đồng vốn có. Đồng thời, quy hoạch cũng cần tính toán nghiêm túc tới thách thức biến đổi khí hậu, từ việc gia tăng không gian xanh, phát triển “rừng trong phố” cho đến các giải pháp chống ngập cho những khu vực trũng thấp.

“Vấn đề quan trọng nhất hiện nay liên quan đến các đồ án quy hoạch. Trong đó, vai trò của cơ quan quản lý, đặc biệt là Sở Quy hoạch – Kiến trúc không chỉ dừng lại ở việc vẽ nên những bản đồ “xanh – đỏ” trên giấy, mà quan trọng hơn là phải tham mưu cho TP những giải pháp thực chất, bảo đảm chỗ ở và sinh kế cho người dân bị thu hồi đất nông nghiệp” – KTS Phạm Thanh Tùng nêu quan điểm.