Chăm sóc lá phổi xơ hóa sau Covid-19

Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ
Chia sẻ

Kinhtedothi - Mỗi ngày có nhiều người xuất viện sau khi điều trị khỏi Covid-19. Tuy nhiên, không phải bệnh nhân nào cũng hoàn toàn khỏe mạnh và ổn định tâm lý sau khi khỏi Covid-19, xuất viện. Đặc biệt, cần chú ý hiện tượng bệnh nhân bị xơ hóa phổi để có phương pháp chăm sóc.

Tình trạng phổ biến
Khoảng 30% số bệnh nhân hậu Covid cần vào viện để được tiếp tục điều trị, hồi phục sức khỏe. Nhiều người dù có xét nghiệm âm tính nhưng chưa thực sự hồi phục về thể chất, thậm chí nhiều người còn rơi vào trầm cảm, căng thẳng. Những F0 từng nguy kịch, phải thở máy vẫn còn di chứng phổi, họ rất cần được chăm sóc.

Bệnh nhân sau khi mắc Covid là một loạt các vấn đề về sức khỏe mới, có thể được biết đến như di chứng Covid, trên thế giới đã thống kê khoảng 200 hội chứng kéo dài, như: Khó thở hoặc hụt hơi; mệt mỏi, chóng mặt tư thế; khó chịu sau gắng sức… Trong đó, đáng chú ý lả những tổn thương phổi ở giai đoạn cấp của bệnh Covid-19 có thể tiến triển mạn tính, gây ho, khó thở kéo dài...
Bệnh nhân viêm phổi được khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Nguyễn Hạnh
Xơ phổi hậu Covid có thể hiểu nôm na là tình trạng nhu mô phổi bị phá hủy trong giai đoạn cấp tính sẽ không thể phục hồi trạng thái nhu mô phổi bình thường, mà thay bằng những mô xơ (đặc biệt ở bệnh nhân bị viêm phổi nặng và hội chứng nguy kịch suy hô hấp cấp tiến triển - ARDS). Những tổ chức xơ này không thực hiện được chức năng trao đổi khí CO2 và O2 ở phổi, dẫn đến tình trạng khó thở, đặc biệt là khó thở khi vận động thể lực.

Tình trạng xơ hóa này có thể được nhìn thấy trên mô bệnh học qua sinh thiết phổi hoặc hình ảnh xơ trên phim CT-scan. Đi kèm với nó là tình trạng giảm thể tích phổi và giảm độ khuếch tán của phổi qua các thăm dò chức năng hô hấp.

Tỷ lệ bệnh nhân có hình ảnh phổi xơ hóa (giai đoạn sớm) trên CT- scan khoảng 70 - 80% số bệnh nhân viêm phổi trung bình và 100% bệnh nhân ARDS ở tại thời điểm xuất viện (khoảng 4 tuần sau khởi phát).

Nhưng tình trạng trên sẽ giảm dần theo thời gian. Sau 3 tháng, hình ảnh tổn thương xơ trên CT- scan còn khoảng 50% số bệnh nhân viêm phổi trung bình và 70% số bệnh nhân nặng. Sau 6 tháng, tỷ lệ này là khoảng 30%.

Chưa có những báo cáo theo dõi bệnh nhân lâu hơn 6 tháng được ghi nhận. Dựa trên kinh nghiệm của xơ phổi sau SARS và MERS thì hầu hết bệnh nhân sẽ hồi phục sau 24 - 36 tháng. Tuy nhiên vẫn còn khoảng 20% bệnh nhân xơ phổi tiến triển nặng hơn sau 5 - 10 năm, tỷ lệ này là 2 - 6% ở bệnh nhân viêm phổi mức độ trung bình (giai đoạn cấp).

Những ai có nguy cơ bị xơ phổi hậu Covid?

Hình ảnh tổn thương xơ hóa giai đoạn sớm và giảm chức năng phổi có thể xuất hiện ở mọi bệnh nhân bị viêm phổi do SARS-CoV-2. Những bệnh nhân có nguy cơ mắc xơ phổi lâu dài sau Covid gồm:

- Viêm phổi nặng ở đợt bệnh Covid-19 cấp, đặc biệt là bệnh nhân ARDS.

- Bệnh nhân thở máy áp lực dương, cần điều trị ECMO, thời gian nằm viện lâu dài.

- Bệnh nhân nặng, nồng độ các cytokines tiền viêm trong máu cao.

- Bệnh nhân có tổn thương phổi sẵn có, lớn tuổi, hút thuốc lá.

Người bệnh cần được khám sàng lọc di chứng phổi hậu Covid, đặc biệt là những bệnh nhân nguy cơ rất cao như: Viêm phổi nặng, ARDS, từng thở máy, điều trị ECMO, lớn tuổi, có bệnh nền phổi từ trước… nên được đánh giá xơ phổi hậu Covid.

Những bệnh nhân này sẽ được khám và hỏi bệnh sử cẩn thận, làm các bài test vận động. Sau đó, bệnh nhân sẽ được thực hiện các cận lâm sàng cần thiết tùy từng trường hợp cụ thể.

Những cận lâm sàng có thể được đề nghị gồm: Chụp CT- scan ngực với độ phân giải cao, đo chức năng hô hấp: Thăm dò thể tích phổi và độ khuếch tán khí của phổi, xét nghiệm máu, một số trường hợp có thể phải sinh thiết phổi để chẩn đoán.

Ngoài ra, bệnh nhân cần được tầm soát những bệnh lý khác gây khó thở như suy tim, tăng áp phổi, nhiễm trùng hô hấp tái phát… là những biến chứng có thể gặp hậu Covid. Việc tiếp cận toàn diện này giúp không bỏ sót chẩn đoán và điều trị tối ưu tình trạng khó thở cho bệnh nhân.

Điều trị thế nào?

Xơ phổi hậu Covid có thể được cải thiện bằng các thuốc kháng viêm, ức chế miễn dịch lâu dài như corticosteroid, kết hợp với các thuốc chống xơ hóa. Nhiều thuốc khác vẫn đang được thử nghiệm.

Bên cạnh việc dùng thuốc, bệnh nhân xơ phổi cần được tập vật lý trị liệu hô hấp liên tục, lâu dài dưới sự hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu, và tránh những tác nhân có thể làm trầm trọng hơn tình trạng tổn thương phổi sẵn có như tránh môi trường ô nhiễm khói bụi, cai thuốc lá, tiêm ngừa vaccine cúm mùa, và có chế độ ăn uống, sinh hoạt hợp lý giúp tăng sức đề kháng - tránh nhiễm trùng hô hấp do bất kỳ nguyên nhân nào.

Cần làm gì để quản lý tốt nhất biến chứng xơ phổi hậu Covid?

Bệnh nhân cần được điều trị sớm và tối ưu ở giai đoạn đang mắc Covid với kháng viêm corticoid, kháng thể đơn dòng, kháng đông khi có chỉ định và thở máy với chiến lược bảo vệ phổi ở những bệnh nhân cần thở máy.

Ở giai đoạn hậu Covid, bệnh nhân cần được khám sàng lọc, tiếp cận chẩn đoán và điều trị toàn diện - tích cực, tuân thủ phác đồ điều trị, bao gồm cả điều trị thuốc, điều chỉnh lối sống lẫn tập phục hồi chức năng.

Lưu ý, việc điều trị xơ phổi hậu Covid có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm tùy diễn tiến bệnh. Do đó, việc kiên trì tuân thủ điều trị và tái khám đóng vai trò quan trọng.

Tin đọc nhiều

Kinh tế đô thị cuối tuần