Chợ số, hộ kinh doanh “một chạm”: Khi kinh tế số len vào từng ngõ nhỏ

Từ mã QR đến “doanh nghiệp một chạm”

Ở những khu chợ như Trương Định, Đồng Tâm, chiếc điện thoại thông minh đang dần thay thế tiền mặt. Mã QR dán trên quầy hàng, hóa đơn điện tử, kê khai thuế qua ứng dụng, những thao tác từng xa lạ với nhiều tiểu thương nay trở thành một phần của công việc hằng ngày. Đó là kết quả của hàng loạt chương trình do chính quyền phường Tương Mai triển khai trong 9 tháng năm 2026, trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được cụ thể hóa ở cơ sở.

Bên cạnh đó, từ ngày 1-7-2026, Luật Thủ đô lại mở thêm một lớp cơ chế mới cho lĩnh vực này, với những nội dung như ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng và tổ chức hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Điều 18) và thử nghiệm có kiểm soát (Điều 19).

Theo số liệu của phường Tương Mai, trong 9 tháng đầu năm, phường tiếp nhận 3.795 hồ sơ hộ kinh doanh, trong đó có 2.200 hộ đủ điều kiện thành lập mới, 563 hộ chấm dứt, giải thể và 353 hộ thay đổi nội dung hoạt động. Với hơn 3.990 doanh nghiệp và hơn 5.112 hộ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, việc chuyển dời các hạng mục hỗ trợ trong thẩm quyền của UBND phường lên nền tảng trực tuyến được xem là yêu cầu bắt buộc trong thời đại số.

Điểm nhấn của quá trình trên là việc phường Tương Mai thực hiện mô hình “Doanh nghiệp một chạm”, với 100% thủ tục hành chính liên quan đến hộ kinh doanh được thực hiện trực tuyến toàn trình, qua đó rút ngắn thời gian giải quyết. Phường đồng thời hỗ trợ tiểu thương chợ Trương Định và chợ Đồng Tâm đăng ký kinh doanh, mở mã số thuế, thanh toán không dùng tiền mặt theo mô hình “Chợ số 4.0” và “Đường phố quét mã vạch”.

Chuyển đổi số trong thu thuế cho thấy hiệu quả khá rõ. Hiện trên địa bàn đã có 5.091/5.112 hộ sử dụng ứng dụng eTax Mobile, đạt 99,5%. Chỉ tính riêng trong một cuộc ra quân cao điểm vào tháng 7-2026 vừa qua, đã có hơn 250 chủ hộ tham gia để đăng ký tài khoản ngân hàng, ví điện tử và nộp tờ khai doanh thu. Một con số ngoạn mục như vậy cho thấy khi thủ tục đủ đơn giản và có người cầm tay chỉ việc, hộ kinh doanh sẵn sàng thích nghi.

Kinh tế số ở Tương Mai còn đi theo hướng bán hàng thay vì chỉ nộp thuế. Thực hiện cao điểm 100 ngày các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số, UBND phường đã tổ chức 3 phiên livestream giới thiệu, quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên hệ thống fanpage Facebook chính thức. Kết quả là trên 9.500 lượt người theo dõi, 2.500 lượt chia sẻ, tương tác, 105 sản phẩm được giới thiệu. Từ đó giúp thương hiệu trên địa bàn được lan tỏa tới cả nước.

Chủ tịch UBND phường Tương Mai Đào Thị Thu Hằng chia sẻ: "Chúng tôi xác định chuyển đổi số không phải phong trào, mà là cách để doanh nghiệp và hộ kinh doanh nhỏ đứng vững trong môi trường cạnh tranh. Khi làm thủ tục trực tuyến, nộp thuế qua điện thoại, nhận thanh toán bằng mã QR, họ tiết kiệm thời gian, minh bạch hơn, và có điều kiện mở rộng thị trường. Nhiệm vụ của chính quyền là đi cùng, hướng dẫn tận nơi, không để ai bị bỏ lại phía sau".

Khoảng cách giữa “có ứng dụng” và “dùng thành thạo”

Dù vậy, làn sóng số vẫn chưa phủ đều trên toàn bộ địa bàn. Theo số liệu, mô hình “Tổ dân phố số” tại phường Tương Mai trên ứng dụng iHanoi hiện có 51 tổ dân phố triển khai nhóm cộng đồng, với 5.603 trên 45.430 người dân tham gia, con số này chỉ tương đương 12,33%.

Phong trào “Bình dân học vụ số” đã hướng dẫn người dân tại 46 điểm lưu động, hỗ trợ trên 5.200 thuê bao di động và trên 5.000 người dân cài đặt, sử dụng các ứng dụng dịch vụ công trực tuyến. Những con số ấy cho thấy khoảng cách giữa “có ứng dụng” và “dùng thành thạo” vẫn còn đáng kể, nhất là với người cao tuổi và người lao động tự do.

Đặt trong khuôn khổ Luật Thủ đô, những nỗ lực ấy có thêm nhiều dư địa. Nghị quyết về ưu đãi, hỗ trợ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Điều 18) mở ra khả năng hỗ trợ hạ tầng và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực này. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Điều 19) cho phép Hà Nội thử nghiệm các mô hình, công nghệ, sản phẩm mới trong phạm vi và điều kiện được kiểm soát, thay vì chờ đến khi khung pháp lý hoàn chỉnh. Phạm vi áp dụng cụ thể của từng cơ chế cần được các cơ quan chuyên môn của thành phố hướng dẫn, nhưng với những địa bàn có nhiều hoạt động thương mại, dịch vụ như Tương Mai, đây là cơ hội lớn.

Hiện tại, 100% cán bộ, công chức, viên chức sử dụng chữ ký số. Vận hành 25 phần mềm dùng chung của Thành ủy, UBND thành phố. Trong 3 tháng cuối năm, phường sẽ đề xuất mô hình chuyển đổi số áp dụng trong phát triển kinh tế và cải cách hành chính phù hợp thực tế địa phương, đồng thời hỗ trợ hộ sản xuất, kinh doanh ứng dụng thương mại điện tử và trí tuệ nhân tạo.

Nói về "làn sóng số" đang hiện diện, Chủ tịch UBND phường Đào Thị Thu Hằng cho biết: “Chúng tôi rất quan tâm các cơ chế mới của Thủ đô về chuyển đổi số, thử nghiệm có kiểm soát. Phường sẽ nghiên cứu kỹ, phối hợp với các sở, ngành để vận dụng phù hợp. Điều quan trọng là chính sách phải đến được với người dân, doanh nghiệp theo cách dễ hiểu, dễ làm nhất”.