Chọn ngành hay chơi xổ số?

Câu chuyện lọc ảo không chỉ khiến hệ thống kỹ thuật căng thẳng, mà còn phản ánh sâu xa một vấn đề lớn: tâm lý vào đại học bằng mọi giá và lỗ hổng của công tác hướng nghiệp hiện nay.

Hệ thống tuyển sinh đại học hiện nay cho phép thí sinh đăng ký không giới hạn số lượng nguyện vọng, với mục tiêu mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học. Nhưng thực tế lại đang phát sinh tình trạng ngược lại: nhiều học sinh không biết mình muốn gì, học gì, phù hợp với ngành nào, dẫn đến đăng ký tràn lan với hy vọng “chắc chắn đậu được một chỗ nào đó”. Hệ quả là sự rối ren trong quá trình xét tuyển, tăng gánh nặng lọc ảo cho cả hệ thống, đồng thời làm mất đi giá trị của việc chọn ngành, chọn trường như một quyết định nghiêm túc cho tương lai.

Ở góc độ xã hội, việc một thí sinh đăng ký tới hơn 200 nguyện vọng không chỉ khiến người ta giật mình vì tính hình thức, mà còn cho thấy mức độ hoang mang của các em trước ngưỡng cửa cuộc đời. Đây không phải là lỗi của riêng thí sinh, mà là sản phẩm của cả một hệ thống giáo dục, gia đình và xã hội, nơi mà việc vào đại học từ lâu đã được xem như con đường gần như duy nhất để “bảo đảm tương lai”.

Câu hỏi đặt ra là, liệu chúng ta có đang làm quá nhẹ phần hướng nghiệp trong nhà trường? Có bao nhiêu học sinh THPT từng được tư vấn chuyên sâu về ngành học, nghề nghiệp, năng lực cá nhân và nhu cầu xã hội? Có bao nhiêu giáo viên được đào tạo để làm công tác hướng nghiệp một cách chuyên nghiệp, thay vì chỉ “kiêm nhiệm” cho đủ trách nhiệm? Và có bao nhiêu phụ huynh chịu chấp nhận rằng con mình có thể không hợp với con đường đại học, mà phù hợp với những lựa chọn khác như học nghề, du học nghề, hay khởi nghiệp?

Nếu không thay đổi nhận thức từ gốc, câu chuyện vào đại học bằng mọi giá sẽ còn kéo dài, tạo nên một thế hệ cử nhân “thừa thầy thiếu thợ”, học không đúng ngành, làm không đúng nghề, rồi thất vọng, chán nản trong chính sự lựa chọn mà chính họ cũng chưa từng hiểu rõ. Những con số về tỷ lệ sinh viên ra trường thất nghiệp, làm trái ngành hiện vẫn đang là hồi chuông cảnh báo cần được lắng nghe một cách nghiêm túc.

Mùa thi năm nay cho thấy một thực tế, hệ thống tuyển sinh cần có những điều chỉnh phù hợp. Việc đăng ký quá nhiều nguyện vọng có thể nên siết lại không nhất thiết là 3 hay 5, nhưng rõ ràng không nên là vô hạn. Quan trọng hơn, cần có quy trình định hướng rõ ràng, khoa học để giúp học sinh cân nhắc kỹ trước khi đăng ký nguyện vọng. Mặt khác, vai trò của truyền thông, nhà trường và gia đình trong công tác định hướng cần được củng cố. Học sinh cần được tiếp cận thông tin về thị trường lao động, triển vọng ngành nghề, từ đó hiểu được bản thân nên đi theo con đường nào, thay vì để may rủi định đoạt.

Chọn ngành, chọn trường không chỉ là một “thủ tục” để bước vào cánh cửa đại học, mà là lựa chọn nền tảng cho tương lai. Nếu ngay cả lựa chọn ấy cũng không xuất phát từ sự hiểu biết và định hướng rõ ràng, thì không chỉ học sinh chịu thiệt, mà cả xã hội cũng phải trả giá.

Mùa thi 2025 sẽ sớm khép lại, nhưng câu chuyện học sinh đăng ký hơn 200 nguyện vọng cần được nhìn nhận như một lời cảnh tỉnh. Đừng để mùa tuyển sinh năm sau lại tiếp tục “nóng” vì sự hoang mang của những người trẻ, những người lẽ ra phải được trang bị đầy đủ hành trang để tự tin bước vào đời, chứ không phải đi tìm chỗ đậu đại học một cách mơ hồ.