Đại sứ EU, Nhật Bản và Canada kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế trong Hội thảo Biển Đông 2025

Trong khuôn khổ phiên đặc biệt “Trò chuyện giữa các Đại sứ - Chia sẻ trách nhiệm hướng tới hòa bình” (Ambassadors’ Talk - Sharing Responsibilities towards Peace) của Hội thảo Quốc tế Biển Đông lần thứ 17, do Học viện Ngoại giao chủ trì sáng ngày 4/11 tại Đà Nẵng, các đại sứ và chuyên gia từ Việt Nam, EU, Nhật Bản, Canada, Đức và Singapore đã trao đổi về vai trò của luật pháp quốc tế, cơ chế hợp tác khu vực và giải pháp duy trì hòa bình, ổn định tại Biển Đông. 

Phát biểu mở đầu, ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, cho biết ASEAN và Trung Quốc đã duy trì đối thoại trong thời gian dài nhưng “những nỗ lực hiện nay vẫn chưa đủ để tạo ra thay đổi tích cực trên thực địa”. Ông nhấn mạnh rằng các quốc gia cần tiếp tục kiềm chế, lắng nghe và tăng cường lòng tin, đồng thời đề nghị bổ sung các điều khoản ràng buộc mạnh hơn trong Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) để đảm bảo hiệu quả.

Đại sứ Julien Guerrier, Trưởng Phái đoàn EU tại Việt Nam, cho biết Liên minh châu Âu có lợi ích kinh tế trực tiếp tại Biển Đông, với khoảng 2.000 tàu vận tải châu Âu qua lại khu vực này mỗi năm. Ông nhấn mạnh rằng bất ổn ở Biển Đông có thể ảnh hưởng tới chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời khẳng định Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) vẫn là nền tảng cốt lõi cho quản trị hàng hải. Đại sứ nói: “Chân lý không thuộc về kẻ mạnh. Hòa bình và ổn định chỉ có thể được duy trì thông qua đối thoại và những khuôn khổ hợp tác dựa trên luật lệ.”

Ông Guerrier dẫn ví dụ về thỏa thuận phân định biển giữa Việt Nam và Indonesia được đạt bằng đàm phán hòa bình, coi đây là hình mẫu tích cực cho khu vực. Ông cho biết EU đang thúc đẩy Sáng kiến Đối tác Kết nối Toàn diện giữa Liên minh châu Âu và Việt Nam (Comprehensive Connectivity Partnership between the EU and Viet Nam - CCPTV), tập trung vào kết nối hạ tầng, thương mại và năng lượng bền vững, đồng thời củng cố lòng tin chính trị và hợp tác an ninh.

Tiếp nối, Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel cảnh báo tình trạng khai thác thủy sản quá mức ở Biển Đông đang đe dọa sinh kế và an ninh lương thực của hàng triệu người dân. Ông nhấn mạnh rằng các quốc gia cần phối hợp chặt chẽ trong thực thi pháp luật quốc tế để đảm bảo hòa bình và phát triển bền vững.

Đại sứ Helga Margarete Barth, Đại sứ Cộng hòa Liên bang Đức tại Việt Nam, cho biết hành động đơn phương không thể giải quyết được các thách thức trên biển. Bà nhấn mạnh rằng việc phối hợp đa phương giữa các nước trong khu vực là cần thiết để duy trì hòa bình lâu dài và củng cố trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

Đại sứ Ito Naoki, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam, bày tỏ quan ngại về sự gia tăng hiện diện quân sự tại Biển Đông và cho rằng giáo dục, tuyên truyền minh bạch là biện pháp thiết yếu để nâng cao hiểu biết của công chúng về luật pháp quốc tế. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc củng cố nhận thức xã hội nhất quán là nền tảng quan trọng cho ổn định lâu dài.

Trong phần thảo luận mở, các đại biểu thống nhất rằng Biển Đông cần được tiếp cận thông qua hợp tác toàn diện giữa an ninh, kinh tế và phát triển. Nhiều ý kiến đánh giá cao vai trò trung tâm của ASEAN trong điều phối các cơ chế đối thoại khu vực, song cũng cho rằng tổ chức này cần có thêm công cụ để chuyển từ đồng thuận chính trị sang cam kết thực thi.

Ông Phạm Quang Vinh nhận định ASEAN tiếp tục là nhân tố kết nối tích cực giữa các cơ chế khu vực và toàn cầu, gắn kết các vấn đề an ninh truyền thống và phi truyền thống. Ông cho rằng khu vực cần giữ vai trò trung tâm, tránh để khoảng trống quyền lực trở thành khoảng trống lòng tin.

Tại sự kiện, các đại biểu có cơ hội đối thoại trực tiếp, chia sẻ kinh nghiệm về cơ chế hợp tác và hướng tiếp cận mới trong quản trị biển. Không khí thảo luận cởi mở giúp các ý kiến đa chiều được tiếp nhận và kết nối trong tinh thần tôn trọng và xây dựng.

Kết thúc phiên, TS. Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao, cho rằng các công cụ công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu mở và giám sát biển bằng vệ tinh sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quản trị hàng hải. Theo ông, minh bạch thông tin là yếu tố then chốt để giảm hiểu lầm và xây dựng lòng tin giữa các quốc gia.