Đặt nền móng làm chủ công nghệ bán dẫn từ những "điểm sáng"

Việc các tập đoàn công nghệ lớn trong nước đồng loạt triển khai những dự án cụ thể đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng năng lực nội sinh và làm chủ công nghệ lõi.

Hình thành những mắt xích quan trọng của chuỗi giá trị bán dẫn

Một trong những điểm nhấn nổi bật đầu năm 2026 là việc Tập đoàn Viettel khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Đây được xem là bước tiến mang tính lịch sử đối với ngành công nghiệp công nghệ thông tin, khi lần đầu tiên Việt Nam bắt đầu hình thành năng lực chế tạo chip trong nước - mắt xích quan trọng nhất nhưng cũng khó khăn nhất trong chuỗi giá trị bán dẫn.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã có sự tham gia nhất định vào lĩnh vực thiết kế chip, đồng thời thu hút được nhiều dự án đầu tư nước ngoài trong khâu đóng gói, kiểm thử. Tuy nhiên, khâu chế tạo chip bán dẫn vẫn là khoảng trống lớn.

“Nhà máy sản xuất chip bán dẫn thì chưa, vì vậy việc Viettel khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip là sự kiện rất lớn đối với ngành công nghiệp công nghệ thông tin” - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc hình thành nhà máy chế tạo chip bán dẫn trong nước không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ lõi. Khi có năng lực chế tạo, chuỗi sản xuất chip bán dẫn trong nước sẽ từng bước được khép kín, từ thiết kế, chế tạo đến đóng gói, kiểm thử, qua đó nâng cao khả năng tự chủ và giảm sự phụ thuộc vào đối tác bên ngoài.

Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất một nhà máy chế tạo chip bán dẫn quy mô nhỏ; đến năm 2040 có hai nhà máy và đến năm 2050 là 3 nhà máy. Trong bối cảnh đó, việc Viettel triển khai dự án được xem là “viên gạch đầu tiên”, góp phần hiện thực hóa lộ trình chiến lược đã được xác định.

Tuy nhiên, thách thức đối với việc vận hành nhà máy chế tạo chip bán dẫn là không nhỏ. Đây là lĩnh vực đòi hỏi làm chủ các quy trình lý - hóa phức tạp, cùng đội ngũ kỹ sư có trình độ chuyên môn cao. Một trong những yêu cầu then chốt là bảo đảm sự đồng bộ giữa năng lực thiết kế trong nước và khả năng chế tạo của nhà máy, nhằm tối ưu hiệu suất và hiệu quả đầu tư. Dù vậy, theo nhận định của các cơ quan quản lý, việc sở hữu nhà máy chế tạo chip riêng sẽ mở ra nhiều cơ hội quan trọng cho hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam, đặc biệt trong việc rút ngắn thời gian sản xuất thử nghiệm và đưa sản phẩm ra thị trường.

Song song với dự án của Viettel, Tập đoàn FPT cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn. Doanh nghiệp này vừa công bố thành lập nhà máy đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn và cam kết đưa vào vận hành trong vòng ba tháng. Đây được kỳ vọng là nhà máy kiểm thử, đóng gói chip bán dẫn đầu tiên do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn quốc gia với đầy đủ các công đoạn từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đào tạo đến kiểm thử, đóng gói và thương mại hóa.

Theo đánh giá của lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc các tập đoàn công nghệ trong nước đồng loạt tham gia chuỗi giá trị bán dẫn thể hiện quyết tâm và sự đồng thuận cao trong việc xây dựng năng lực nội sinh cho ngành công nghiệp chiến lược này.

“Khi Việt Nam có đầy đủ các khâu: thiết kế có doanh nghiệp Việt Nam, sản xuất có nhà máy Việt Nam, đóng gói - kiểm thử có nhà máy Việt Nam, chúng ta sẽ từng bước đặt nền móng để làm chủ công nghệ bán dẫn” - Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ lộ trình làm chủ công nghệ

Cùng với những dự án đầu tư cụ thể của doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý và tháo gỡ các rào cản về hạ tầng để hỗ trợ lộ trình phát triển công nghiệp bán dẫn. Một trong những chính sách đáng chú ý là việc Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 30/2025/TT-BKHCN quy định tiêu chí đối với dây chuyền công nghệ, thiết bị, máy móc đã qua sử dụng được nhập khẩu phục vụ trực tiếp các dự án sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn cũng như hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Điểm mới của Thông tư là cho phép nhập khẩu máy móc phục vụ sản xuất bán dẫn có tuổi đời tối đa 20 năm, cao gấp đôi so với quy định trước đây tại Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn - Trưởng phòng Quản lý chất lượng, Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, quy định này được xây dựng trên cơ sở tham vấn ý kiến của các tập đoàn công nghệ lớn, doanh nghiệp trong ngành và đánh giá sát với nhu cầu thực tế của các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối với lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu, Thông tư 30 còn có những cơ chế nới lỏng hơn khi miễn áp dụng tiêu chí về tuổi thiết bị, hiệu suất và mức tiêu hao năng lượng đối với dây chuyền nhập khẩu phục vụ đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, đây là cơ chế đặc thù nhằm khuyến khích các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu mạnh dạn đầu tư hạ tầng trong bối cảnh ngành bán dẫn Việt Nam đang ở giai đoạn khởi đầu và rất cần tích lũy năng lực.

Dù có sự nới lỏng nhất định, Thông tư 30 vẫn đặt ra các yêu cầu kỹ thuật chặt chẽ nhằm bảo đảm chất lượng và tính bền vững. Máy móc, dây chuyền nhập khẩu phải không thuộc danh mục công nghệ lạc hậu, kém chất lượng, gây ô nhiễm môi trường; không thuộc danh mục cấm hoặc hạn chế chuyển giao; đồng thời phải phù hợp với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam về an toàn, tiết kiệm năng lượng và an toàn lao động. Trong trường hợp Việt Nam chưa ban hành quy chuẩn, doanh nghiệp có thể áp dụng tiêu chuẩn của các nước G7.

Một điểm đáng chú ý khác là quy trình nhập khẩu được chuyển sang cơ chế hậu kiểm. Doanh nghiệp tự khai báo, cung cấp hồ sơ, tài liệu và cam kết đáp ứng tiêu chí để cơ quan hải quan xem xét thông quan, thay vì thực hiện các thủ tục tiền kiểm như trước. Tuy nhiên, cơ quan quản lý sẽ tăng cường giám sát sau khi thiết bị được đưa vào vận hành nhằm bảo đảm sử dụng đúng mục đích và tuân thủ quy định.

Trong thời gian tới, để tiếp tục hỗ trợ lộ trình làm chủ công nghệ bán dẫn, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tập trung nguồn lực cho các dự án nghiên cứu, thiết kế và chuyển giao công nghệ chip bán dẫn, đặc biệt là các dự án có tính ứng dụng cao trên hạ tầng chế tạo mới. Đồng thời, Bộ sẽ phối hợp xây dựng cơ chế để các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khởi nghiệp có thể tiếp cận, khai thác năng lực của các nhà máy phục vụ sản xuất thử nghiệm...