Để Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành giá trị của mỗi ngày
Những ngày cuối tháng 10, khi Hà Nội chuẩn bị cho Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026 với câu chuyện “Thăng Long Kẻ Nghệ”, tôi đặc biệt xúc động trước một ý tưởng: Những không gian tưởng như đã quá quen thuộc của thành phố, từ chợ Đồng Xuân - Bắc Qua, những phố nghề trong khu phố cổ đến các công viên, sẽ trở thành nơi di sản gặp gỡ thiết kế, nghệ nhân gặp gỡ người trẻ, ký ức gặp gỡ những ý tưởng mới.
Một khu chợ không chỉ là nơi mua bán, một con phố không chỉ để đi qua, một di sản không chỉ để ngắm nhìn. Ở đó, văn hóa có cơ hội bước ra khỏi những tủ kính, hòa vào nhịp sống và tạo nên những giá trị mới. Chính cách tiếp cận ấy gợi cho tôi nhiều suy nghĩ khi đất nước chuẩn bị đón Ngày Văn hóa Việt Nam 24-11 lần đầu tiên.
Các lễ hội Hà Nội cho thấy bản sắc văn hóa luôn được tôn vinh, coi trọng. Ảnh: Trần Huấn
Bởi vậy, việc dành riêng ngày 24-11 cho văn hóa mang ý nghĩa lớn hơn một dấu mốc trên lịch. Đó là lời nhắc nhở về những giá trị đã làm nên bản lĩnh Việt Nam qua bao thăng trầm: Lòng yêu nước, tình nghĩa đồng bào, sự nhân ái, đức cần cù và khát vọng vươn lên.
Đó cũng là sự khẳng định rằng, trong hành trình phát triển, bên cạnh những con số tăng trưởng, những tuyến đường mới hay những công nghệ hiện đại, đất nước cần được nâng đỡ bằng chiều sâu văn hóa và phẩm giá con người.
Đó cũng là tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW: Văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển. Một quốc gia có thể đi nhanh nhờ nguồn lực vật chất, nhưng muốn đi xa và bền vững phải có sức mạnh tinh thần.
Ngày Văn hóa Việt Nam vì thế không nên chỉ được ghi nhớ bằng những sân khấu rực rỡ hay các chương trình kỷ niệm trang trọng. Nếu ngày ấy một gia đình cùng đến bảo tàng, một trường học tổ chức cho học sinh tìm hiểu di sản địa phương, một thư viện mở cửa đón thêm bạn đọc, một làng nghề có thêm người trẻ học nghề, một khu dân cư cùng chăm chút không gian sống chung, thì ý nghĩa của ngày lễ đã bắt đầu được chuyển thành hành động. Điều chúng ta mong đợi không phải là mọi người đến với văn hóa chỉ để xem, mà còn để tham gia, đối thoại, sáng tạo và trao truyền.
Ở đây, người dân phải được đặt vào vị trí trung tâm. Họ không chỉ là khán giả hay đối tượng thụ hưởng, mà còn là người làm nên văn hóa bằng chính đời sống của mình.
Một nghệ nhân giữ nghề, một nhà giáo truyền cảm hứng đọc sách, một nghệ sĩ bền bỉ sáng tạo, một doanh nghiệp đầu tư tử tế cho sản phẩm văn hóa, một công dân ứng xử đẹp nơi công cộng - tất cả đều đang góp phần bồi đắp nền văn hóa dân tộc.
Cần mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa cho mọi người, nhất là trẻ em, người lao động và đồng bào ở những địa bàn còn khó khăn, để không ai đứng ngoài niềm vui và quyền sáng tạo ấy.
Điều đáng quý trong cách Hà Nội định hình Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026 là khát vọng đi xa hơn một sự kiện, hướng tới một hệ sinh thái kết nối di sản, cộng đồng, doanh nghiệp và thị trường.
Đây cũng là hướng đi cần thiết của công nghiệp văn hóa Việt Nam: Không khai thác di sản như một thứ tài nguyên chỉ để tiêu dùng, mà làm giàu di sản bằng tri thức, công nghệ và tài năng sáng tạo; không để nghệ sĩ đơn độc, doanh nghiệp thiếu điểm tựa, người dân đứng bên lề, mà tạo một môi trường để các chủ thể cùng đóng góp và cùng hưởng lợi. Khi văn hóa tạo ra sinh kế, việc làm, niềm tự hào và sự gắn kết cộng đồng, sức sống của nó sẽ bền bỉ hơn rất nhiều.
Tất nhiên, một ngày lễ không thể tự mình giải quyết mọi vấn đề của đời sống văn hóa. Điều cần hơn là sự kiên trì trong chính sách và hành động: Đầu tư đúng mức cho thiết chế văn hóa; nuôi dưỡng giáo dục nghệ thuật và thói quen đọc; bảo vệ người sáng tạo; gìn giữ di sản gắn với đời sống đương đại; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến không gian số.
Và trên hết, phải đo thành công không chỉ bằng số sự kiện hay lượng người tham dự, mà bằng những thay đổi trong chất lượng cuộc sống, sự tử tế trong ứng xử và cơ hội sáng tạo của mỗi người.
Tôi mong rằng sau ngày 24-11, điều còn đọng lại không chỉ là niềm vui của một ngày hội, mà là một lời hẹn lâu dài với văn hóa. Để mỗi sáng Hà Nội thức dậy, những phố nghề vẫn có người gìn giữ, những không gian công cộng có thêm tiếng cười, những ý tưởng sáng tạo có cơ hội thành hình. Để ở bất cứ miền quê hay đô thị nào, mỗi người Việt Nam đều cảm thấy văn hóa không ở đâu xa: Văn hóa ở trong cách chúng ta sống, yêu thương, làm việc và đối xử với nhau.
Khi ấy, Ngày Văn hóa Việt Nam không khép lại lúc hết ngày 24-11. Nó sẽ tiếp tục hiện diện trong 365 ngày của năm, như một mạch nguồn âm thầm nuôi dưỡng tâm hồn và sức mạnh đi tới của đất nước.
