Doanh nghiệp cần “cú hích” để tăng tốc tiết kiệm năng lượng

Đây là chia sẻ của Phó Trưởng Ban Quản lý các khu công nghệ cao và KCN TP Hà Nội Trần Anh Tuấn tại tọa đàm “Sử dụng năng lượng tiết kiện và hiệu quả: Bài toán đầu tư bền vững cho doanh nghiệp”. Chương trình do Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Báo Kinh tế & Đô thị tổ chức chiều 2/10.

Giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng và áp lực giảm phát thải khí nhà kính ngày càng lớn, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các doanh nghiệp. Tại các khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn Hà Nội, nhiều mô hình tiết kiệm năng lượng đã và đang được triển khai, mang lại những kết quả tích cực, song hành trình này vẫn còn nhiều thách thức, đòi hỏi cơ chế hỗ trợ đồng bộ hơn để bảo đảm phát triển bền vững.

Theo Phó Trưởng Ban Quản lý các khu công nghệ cao và KCN TP Hà Nội Trần Anh Tuấn, phần lớn DN trong các khu công nghiệp hiện đã nhận thức rõ tầm quan trọng của tiết kiệm năng lượng. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững.

Trong thực tế, nhiều DN đã đầu tư thay thế hệ thống chiếu sáng cũ bằng đèn LED tiết kiệm điện, lắp đặt biến tần cho động cơ, cải tiến lò hơi và hệ thống làm lạnh. Nhờ đó, chi phí năng lượng giảm rõ rệt, có DN tại KCN Thăng Long tiết kiệm tới 15% chi phí điện năng sau khi đồng loạt đổi mới thiết bị. Không ít DN đã triển khai điện mặt trời mái nhà, tận dụng diện tích mái xưởng để tự chủ một phần nguồn điện, vừa giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia, vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Ở một số nhà máy, tỷ lệ tự cung cấp có thể đạt từ 30 đến 40% nhu cầu điện. Một số đơn vị còn áp dụng hệ thống quản lý năng lượng thông minh, cho phép giám sát và tối ưu mức tiêu thụ theo thời gian thực, từ đó điều chỉnh quy trình sản xuất để tránh lãng phí. Bên cạnh đó, hoạt động kiểm toán năng lượng định kỳ cũng đang được thực hiện nghiêm túc tại nhiều DN trọng điểm, giúp họ xây dựng kế hoạch tiết kiệm sát với thực tiễn sản xuất.

Ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh, những mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trước mắt mà còn góp phần nâng cao hình ảnh DN. Trong bối cảnh hội nhập, việc tiết kiệm năng lượng trở thành một “giấy thông hành” giúp DN khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, tạo thuận lợi để mở rộng thị trường và tiếp cận các đối tác quốc tế.

Cần thêm cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư tiết kiệm năng lượng

Tuy đã có những chuyển biến tích cực, song nhiều DN trong các KCN vẫn gặp không ít khó khăn khi triển khai giải pháp tiết kiệm năng lượng. Vấn đề lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu thường khá cao, đặc biệt với các DN nhỏ và vừa, trong khi nguồn vốn dành cho đổi mới công nghệ còn hạn chế. Không ít dây chuyền sản xuất cũ kỹ, tiêu hao nhiều năng lượng nhưng việc thay thế hoặc cải tạo gặp trở ngại do chi phí quá lớn. Bên cạnh đó, nhiều DN chưa có đội ngũ chuyên gia kỹ thuật đủ năng lực để tiếp cận và triển khai các giải pháp tiên tiến.

Việc thiếu thông tin và tư vấn chuyên sâu khiến các kế hoạch tiết kiệm còn manh mún, chưa tạo được sự thay đổi mang tính hệ thống. Một khó khăn khác là chính sách khuyến khích DN đầu tư cho tiết kiệm năng lượng chưa thực sự đồng bộ. Các gói hỗ trợ tín dụng xanh, ưu đãi về thuế hay đất đai hiện còn hạn chế, thủ tục tiếp cận vốn vay chưa thuận lợi, khiến DN chưa mạnh dạn đầu tư.

Để tháo gỡ vướng mắc, Ban Quản lý các KCN Hà Nội đang phối hợp cùng các sở, ngành và đối tác quốc tế triển khai nhiều định hướng. Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện hạ tầng các khu công nghiệp theo hướng đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy phát triển hệ thống điện tái tạo tập trung, tiến tới xây dựng trung tâm đo đếm năng lượng để cung cấp dữ liệu minh chứng hiệu quả cho DN. Đồng thời, thành phố cũng nghiên cứu cơ chế giảm tiền thuê đất, hỗ trợ vay vốn ưu đãi và khuyến khích DN tiếp cận nguồn tín dụng xanh khi triển khai dự án tiết kiệm năng lượng.

Ngoài ra, việc hợp tác với các tổ chức quốc tế như GIZ, JICA hay UNDP sẽ giúp DN Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản lý hiện đại. Công tác đào tạo, tập huấn, nâng cao nhận thức về quản trị năng lượng cũng sẽ được tăng cường nhằm xây dựng văn hóa tiết kiệm trong mỗi DN.

Theo ông Trần Anh Tuấn, nhiều DN tại KCN đã đề xuất những kiến nghị cụ thể để thúc đẩy quá trình này. Họ mong muốn thủ tục tiếp cận vốn tín dụng xanh được đơn giản hóa, chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho DN nhỏ và vừa được rõ ràng, đồng thời tăng cường hoạt động kiểm toán năng lượng để có định hướng phù hợp. Một số DN còn đề nghị xây dựng mô hình khu công nghiệp sinh thái, nơi các đơn vị liên kết để tái sử dụng phụ phẩm và tối ưu chuỗi năng lượng. “Các đề xuất này hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển bền vững. Nếu được triển khai đồng bộ, DN không chỉ tiết kiệm năng lượng mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, tiến tới hình thành các khu công nghiệp xanh trên địa bàn Hà Nội” - ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh. 

Thực tiễn cho thấy, tiết kiệm năng lượng đã và đang mang lại lợi ích rõ rệt cho cộng đồng DN trong các khu công nghiệp, từ việc giảm chi phí vận hành, tăng hiệu quả sản xuất đến nâng cao uy tín thương hiệu và tạo dựng lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, để việc này đi vào chiều sâu, cần sự chung tay mạnh mẽ hơn giữa DN, cơ quan quản lý và các tổ chức hỗ trợ.

Trong thời gian tới, nếu những cơ chế, giải pháp và kế hoạch đang được triển khai đồng bộ, tiết kiệm năng lượng sẽ không chỉ dừng ở khẩu hiệu mà trở thành động lực quan trọng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế xanh, bền vững của Thủ đô, đồng thời đóng góp tích cực vào cam kết đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050 của Việt Nam.