Đột phá phát triển khoa học - công nghệ nhiệm kỳ Đại hội XIII: Nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới của đất nước

Đột phá từ tư duy chiến lược đến thể chế phát triển khoa học, công nghệ

Một trong những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ Đại hội XIII là sự thay đổi mang tính đột phá trong tư duy phát triển khoa học – công nghệ. Lần đầu tiên, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước, trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng nhanh và bền vững.

Trên tinh thần đó, hàng loạt chủ trương, nghị quyết quan trọng đã được ban hành, từng bước hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những rào cản kéo dài nhiều năm. Các chính sách mới không chỉ tập trung vào đầu tư cho nghiên cứu, mà còn hướng mạnh tới ứng dụng, thương mại hóa kết quả khoa học. công nghệ, gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế.

Giai đoạn 2021–2025 cũng chứng kiến sự bứt phá rõ rệt của Việt Nam trên các bảng xếp hạng quốc tế về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việt Nam liên tục duy trì thứ hạng cao trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, với nhiều chỉ số thành phần như sản xuất tri thức, sản phẩm công nghệ cao, mức độ lan tỏa tri thức được cải thiện mạnh mẽ. Đây là minh chứng cho hiệu quả của các chính sách nhất quán, dài hạn mà Đảng và Nhà nước đã kiên trì theo đuổi trong suốt nhiệm kỳ.

Đặc biệt, khoa học, công nghệ đã thể hiện rõ vai trò “đi trước mở đường” trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp. Từ ứng phó với đại dịch, phục hồi kinh tế đến bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, nhiều bài toán lớn của quốc gia đều có dấu ấn rõ nét của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Nếu như trước đây, khoa học, công nghệ chủ yếu gắn với khu vực nghiên cứu công lập, thì trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, DN đã thực sự trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo. Đây được coi là một trong những đột phá quan trọng, tạo ra sự chuyển động mạnh mẽ trong toàn bộ nền kinh tế.

Nhiều DN Việt Nam đã gia tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, từng bước làm chủ công nghệ, chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các lĩnh vực như công nghệ thông tin, viễn thông, sản xuất chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ tài chính và nông nghiệp công nghệ cao ghi nhận những bước tiến đáng kể.

Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT Nguyễn Văn Khoa đánh giá: “Điểm đột phá lớn nhất của nhiệm kỳ vừa qua là môi trường chính sách đã khuyến khích DN mạnh dạn đổi mới, đầu tư dài hạn cho công nghệ. Khi khoa học, công nghệ được xác định là động lực phát triển, DN có thêm niềm tin để chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ gia công sang sáng tạo”.

Song song với đó, kinh tế số đã nổi lên như một trụ cột mới của nền kinh tế. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP tăng nhanh, lan tỏa sang hầu hết các ngành, lĩnh vực, từ công nghiệp, thương mại, tài chính đến nông nghiệp, giáo dục và y tế. Chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu, mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với cả khu vực công và khu vực tư nhân.

Ở cấp độ địa phương, nhiều mô hình chính quyền số, đô thị thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo được hình thành, tạo không gian thử nghiệm cho các công nghệ mới. Các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, chính sách đặt hàng nghiên cứu, mua sắm công nghệ đã giúp DN công nghệ trong nước có cơ hội tham gia giải quyết các bài toán phát triển lớn.

Theo PGS.TS Bùi Thị An – Chủ tịch Hội nữ trí thức Hà Nội, điều quan trọng nhất là tư duy quản lý đã thay đổi. Nhà nước không chỉ quản lý, mà còn đồng hành, chấp nhận rủi ro ở mức độ nhất định để thúc đẩy sáng tạo. Đây là nền tảng rất quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới

Nhìn tổng thể, những đột phá về khoa học, công nghệ trong nhiệm kỳ Đại hội XIII đã tạo ra nền tảng căn bản cho quá trình phát triển dài hạn của đất nước. Không chỉ là những con số về thứ hạng hay tỷ lệ đóng góp vào GDP, điều quan trọng hơn là cấu trúc tăng trưởng của nền kinh tế đang dần thay đổi theo hướng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, chúng ta đang chứng kiến sự hình thành của một nền tảng phát triển mới. Khoa học, công nghệ không còn là lĩnh vực hỗ trợ, mà trở thành trụ cột của chiến lược phát triển quốc gia. Đây là điều kiện cần để Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng cho rằng, nền tảng này cần tiếp tục được củng cố bằng những cải cách mạnh mẽ hơn về thể chế, cơ chế tài chính và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng, giữa tiềm năng và hiệu quả thực tế vẫn là thách thức không nhỏ.

Hướng tới Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng tầm các đột phá khoa học, công nghệ, biến nền tảng đã được tạo dựng trong nhiệm kỳ qua thành động lực bền vững cho giai đoạn phát triển mới. Với những gì đã đạt được, có thể khẳng định rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành điểm tựa chiến lược, giúp đất nước tự tin bước vào chặng đường phát triển tiếp theo với khát vọng lớn và quyết tâm cao.