Dự án điện hạt nhân Hungary-Nga tăng tốc sau động thái từ Mỹ

Chính phủ Hungary đang nỗ lực đẩy nhanh tiến độ xây dựng nhà máy điện hạt nhân Paks-2, sau khi Mỹ chính thức gỡ bỏ biện pháp trừng phạt đối với ngân hàng Gazprombank, đơn vị tài chính chủ chốt trong dự án do tập đoàn hạt nhân quốc gia Nga Rosatom đảm trách.

Phát biểu với báo giới ngày 3/7, Tổng giám đốc Rosatom Alexey Likhachev cho biết: “Chính phủ Hungary đang thể hiện rõ mong muốn tham gia vào quá trình xây dựng quy mô lớn của dự án Paks-2 trong thời gian sớm nhất. Đợt đổ bê tông đầu tiên dự kiến diễn ra vào tháng 10 hoặc 11 năm nay”.

Theo tờ Világgazdaság, 5 cơ sở thuộc nhà máy trộn bê tông được xây dựng vào năm ngoái trong khuôn khổ dự án nhà máy điện hạt nhân Paks 2 đã được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Hungary (OAH) cấp phép vận hành.

Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh Bộ trưởng Ngoại giao và Kinh tế đối ngoại Hungary, ông Peter Szijjarto ngày 29/6 xác nhận, kể từ tháng 7/2025, không còn bất kỳ hạn chế nào liên quan đến hoạt động của Gazprombank trong khuôn khổ dự án Paks-2.

Trước đó, vào cuối tháng 11 năm ngoái, chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Gazprombank, kênh thanh toán chính cho hợp tác năng lượng giữa Nga và Hungary, bao gồm cả dự án điện hạt nhân Paks-2. Việc này khiến Moscow và Budapest phải tìm các phương án thanh toán thay thế, làm đình trệ tiến độ thi công.

Tuy nhiên, sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump dỡ bỏ các biện pháp hạn chế, con đường tài chính của dự án đã được khai thông. Theo Tổng giám đốc Rosatom, việc Washington dỡ bỏ trừng phạt Gazprombank đã mở ra cơ hội tiếp cận hoàn toàn khác cho dự án so với trước đây.

Paks-2 là giai đoạn mở rộng của nhà máy điện hạt nhân Paks, nằm cách thủ đô Budapest khoảng 100km về phía nam, bên bờ sông Danube.

Nhà máy hiện tại được xây dựng với công nghệ của Liên Xô, sử dụng nhiên liệu hạt nhân từ Nga và đang vận hành bốn tổ máy VVER-440. Nhà máy này cung cấp khoảng 50% tổng sản lượng điện phát ra và 1/3 điện năng tiêu thụ tại Hungary.

Vào cuối năm 2014, Nga và Hungary đã ký kết thỏa thuận xây dựng thêm hai tổ máy mới (tổ máy số 5 và 6) thuộc dự án Paks-2, sử dụng lò phản ứng tiên tiến VVER-1200.

Tổng vốn đầu tư của dự án Paks-2 ước tính vượt 12,5 tỷ euro, trong đó phía Nga cung cấp khoản vay nhà nước lên tới 10 tỷ euro. Tuy nhiên, tiến độ đã bị trì hoãn nhiều năm do Rosatom phải điều chỉnh thiết kế để đáp ứng tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt của Liên minh châu Âu (EU) cũng như chịu tác động từ lệnh trừng phạt của Mỹ.

Theo kế hoạch, khi 2 lò phản ứng mới được đưa vào vận hành vào đầu năm 2030, tổng công suất của nhà máy điện hạt nhân Paks, sẽ tăng từ 2.000 megawatt lên 4.400 megawatt, giúp Hungary đảm bảo an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch.

Giới phân tích đánh giá, dự án Paks-2 không chỉ mang ý nghĩa chiến lược đối với Hungary mà còn là biểu tượng của mối quan hệ hợp tác năng lượng sâu sắc giữa và Budapest và Moscow và Budapest trong bối cảnh EU đang chuyển dịch cấu trúc năng lượng.

Bên cạnh tập đoàn Rosatom, dự án Paks-2 còn có sự tham gia của các đối tác châu Âu khác. Hệ thống điều khiển của nhà máy hiện do liên danh Pháp – Đức gồm Framatome và Siemens Energy đảm nhiệm sau khi thắng thầu vào năm 2019.

Việc Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt với Gazprombank đã tạo điều kiện để dự án Paks-2 khởi động trở lại sau nhiều tháng đình trệ.

Hungary nhiều lần lên tiếng phản đối mạnh mẽ đối với các biện pháp trừng phạt sâu rộng của EU đối với Nga liên quan đến chiến sự tại Ukraine. Chính quyền Budapest cho rằng các chính sách đó đi ngược lại lợi ích quốc gia, trong khi phần lớn khí đốt và dầu mỏ Hungary tiêu thụ vẫn phụ thuộc vào Nga.

Không chỉ duy trì các hợp đồng năng lượng dài hạn với tập đoàn Gazprom, Hungary còn nhiều lần phủ quyết các đề xuất của EU về việc cắt hoàn toàn nhập khẩu năng lượng từ Nga trước năm 2027. Mới đây, Hungary tiếp tục phản đối đề xuất của Ủy ban châu Âu về việc loại khí đốt Nga khỏi hệ thống năng lượng chung của EU.