Đừng để trào lưu mạng dẫn dắt trẻ em

Khi trẻ dễ dàng bắt chước những trào lưu lệch chuẩn

Không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh dành hàng giờ mỗi ngày lướt TikTok, Facebook, Instagram hay YouTube Shorts để theo dõi những nội dung đang thịnh hành. Chỉ một điệu nhảy bắt mắt, câu nói hài hước hay thử thách mới lạ cũng có thể nhanh chóng trở thành trào lưu, thu hút hàng nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem và bắt chước.

Với nhiều trẻ, bắt trend không đơn thuần là giải trí mà còn là cách kết nối với bạn bè, thể hiện cá tính và tìm kiếm sự chú ý trên không gian mạng. Nguyễn Khánh Thư (học sinh lớp 7, xã Gia Lâm, Hà Nội) chia sẻ: “Em xem TikTok khoảng 3 tiếng mỗi ngày. Có những trend như nhảy rất vui, dễ học nên em hay cùng bạn bè quay clip đăng để tăng lượt thích và người theo dõi”.

Sức hút của những video ngắn còn lan đến cả trẻ nhỏ. Chị Phạm Hải Thanh (phường Long Biên, Hà Nội) cho biết, do công việc bận rộn, chị thường cho con gái 4 tuổi xem tivi hoặc máy tính bảng để có thời gian làm việc. Tuy nhiên, gần đây chị nhận thấy con bắt chước nhiều hành động, lời nói kỳ lạ từ các video trên mạng.

“Tôi thấy cháu thường nhắc đến những nhân vật với cái tên rất lạ... Tìm hiểu mới biết đó là những nhân vật thuộc trào lưu Brainrot, với nhiều nội dung vô nghĩa, kỳ quặc. Tôi thực sự lo lắng khi con còn quá nhỏ nhưng đã tiếp xúc và ghi nhớ những nội dung như vậy”, chị Thanh chia sẻ.

Thực tế, không phải trào lưu nào trên mạng xã hội cũng xấu. Nhiều xu hướng mang lại tiếng cười, khuyến khích sáng tạo và lan tỏa những hành động đẹp. Tuy nhiên, bên cạnh đó là không ít nội dung lệch chuẩn, thử thách nguy hiểm, cổ súy hành vi phản cảm hoặc đánh vào sự tò mò của trẻ. Từ những thử thách ăn uống quá mức, phá hoại đồ vật đến các video khoe thân, khoe cuộc sống xa hoa, những nội dung này có thể khiến trẻ bắt chước mà chưa ý thức được hậu quả.

Khi những nội dung thiếu căn cứ được lặp đi lặp lại, trẻ chưa có đủ kiến thức và tư duy phản biện rất dễ tin tưởng, tò mò làm theo. Hệ quả không chỉ là nguy cơ tốn kém tiền bạc mà còn có thể khiến trẻ lo lắng, lệ thuộc vào những niềm tin thiếu cơ sở, ảnh hưởng đến tâm lý và học tập.

Theo Thạc sĩ Phạm Thị Thảo, nhà tâm lý học đường, Trường Phổ thông Liên cấp The Dewey Schools, trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển nhanh, trẻ có nhiều cơ hội tiếp cận thông tin nhưng cũng dễ rơi vào tình trạng quá tải. Các em chưa đủ khả năng tự nhận diện nội dung nào phù hợp, nội dung nào có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến bản thân.

Bà Thảo cho rằng, thay vì cấm đoán hoàn toàn, cha mẹ và nhà trường cần hướng dẫn trẻ cách tiếp cận thông tin có chọn lọc, khuyến khích các em đặt câu hỏi về những gì mình xem và nhận biết giới hạn của bản thân. Trẻ cần được gợi mở để tự suy nghĩ: Nội dung này có ích gì? Có phù hợp với lứa tuổi không? Việc làm theo trào lưu có thể gây ra hậu quả gì? Cùng với đó, thời gian sử dụng thiết bị điện tử cần được kiểm soát hợp lý, tránh ảnh hưởng đến khả năng tập trung và các hoạt động khác của trẻ.

Đồng hành để trẻ không đơn độc trên không gian mạng

Không chỉ dừng lại ở việc bắt chước những nội dung lệch chuẩn, việc chạy theo trào lưu còn có thể khiến trẻ đối diện với những nguy cơ khó lường từ các mối quan hệ trên mạng. Đằng sau những cuộc trò chuyện, kết bạn hay lời mời tham gia một hoạt động đang thịnh hành đôi khi là những cạm bẫy được các đối tượng xấu giăng sẵn.

Theo Trung tá Nguyễn Thị Bích Thủy, cán bộ Phòng ngừa và Đấu tranh tội phạm mua bán người, Chủ tịch Hội Phụ nữ Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an, việc làm quen, trò chuyện với người lạ qua mạng xã hội hoặc trò chơi trực tuyến có thể trở thành thủ đoạn để các đối tượng xấu tiếp cận trẻ em. Ban đầu, chúng tìm cách tạo sự gần gũi, lấy lòng tin thông qua những sở thích chung, trò chơi hoặc những câu chuyện tưởng chừng vô hại. Sau đó, các đối tượng có thể dụ dỗ, mua chuộc, lợi dụng trẻ, thậm chí thực hiện hành vi xâm hại tình dục.

Đáng lo ngại, trẻ có thể không nhận ra nguy hiểm khi chia sẻ thông tin cá nhân, gửi hình ảnh riêng tư, nhấp vào đường link lạ hoặc tiết lộ mã OTP theo yêu cầu của người quen qua mạng. Những hành động tưởng nhỏ này có thể khiến trẻ bị đánh cắp tài khoản, mất thông tin, thậm chí bị đe dọa, khống chế.

Trung tá Nguyễn Thị Bích Thủy khuyến cáo, trẻ cần cảnh giác khi kết bạn, trò chuyện với người không quen biết trên mạng; tuyệt đối không cung cấp mã OTP, thông tin cá nhân, không nhấp vào đường link lạ hoặc làm theo yêu cầu đáng ngờ. Khi gặp tình huống khiến bản thân lo lắng, các em cần chủ động chia sẻ với cha mẹ, thầy cô để được hỗ trợ.

Để trẻ không bị cuốn theo những trào lưu thiếu lành mạnh, điều quan trọng không phải là dựng lên bức tường ngăn cách trẻ với mạng xã hội, mà là giúp các em có đủ kiến thức và bản lĩnh để tự bảo vệ mình. Cha mẹ cần dành thời gian trò chuyện, tìm hiểu những nội dung con quan tâm thay vì chỉ kiểm soát thời gian sử dụng điện thoại. Nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, tư duy phản biện và kỹ năng ứng phó với nguy cơ trên không gian mạng.

Trẻ có quyền khám phá, giải trí và thể hiện bản thân trên môi trường số, nhưng cũng cần được trang bị khả năng nhận diện giới hạn và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Khi người lớn thực sự lắng nghe, hướng dẫn và đồng hành, trẻ sẽ không phải chạy theo đám đông để tìm kiếm sự công nhận, mà có thể tự tin lựa chọn điều phù hợp, biết dừng lại trước những xu hướng tiềm ẩn rủi ro.