Giữ tinh thần đạo học qua tục xin chữ đầu Xuân tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Ước vọng ngày Xuân qua từng nét chữ

Trong xã hội xưa, khi tri thức là tài sản quý giá, mỗi nét mực tàu giấy đỏ tượng trưng cho sự sang quý và khát vọng vươn lên trong học tập, lập thân và cống hiến cho đất nước. Vì vậy, người dân tìm đến ông đồ xin chữ như gửi gắm niềm tin và mong ước thế hệ con cháu học hành đỗ đạt, nối nghiệp tiền nhân. Từ đó, tục xin chữ đầu Xuân là nét đẹp văn hóa lâu đời, gắn liền với truyền thống hiếu học và tinh thần đạo học của dân tộc.

Chị Thanh Hòa (phường Đống Đa, TP Hà Nội) chia sẻ: “Văn Miếu - Quốc Tử Giám là di tích lịch sử, biểu tượng của tinh thần hiếu học nghìn năm. Vì vậy, hàng năm, mỗi dịp đầu xuân, tôi đều đưa các con của mình đến đây xin chữ để mong các con học hành hanh thông, thi cử đỗ đạt. Riêng năm nay, con gái lớn sẽ thi vào lớp 10, nên tôi cũng đưa con đến để xin 2 chữ “Thành Đạt”, mong đây sẽ là động lực để con vững tin ôn tập và chiến thắng”.

Tại khu vực Hồ Văn, thuộc Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Hội chữ Xuân Bính Ngọ 2026” được tổ chức quy mô với 35 gian lều thư pháp, tạo nên không gian đậm sắc xuân và truyền thống. Sự kiện thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, xin chữ, trải nghiệm nét đẹp văn hóa đầu năm.

Chị Đỗ Thanh Huyền (công tác tại Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam) vui vẻ chia sẻ: “Năm nay, tôi xin hai bức chữ để tặng cho cháu. Với cháu trai tuổi Ngọ, vốn có tính cách năng động, thích khám phá, tôi chọn chữ “Cần” trong từ “chuyên cần”, mong cháu rèn được tính kiên trì, biết tập trung hơn trong học tập. Với cháu gái lớn của anh trai tôi hiện đang học lớp 1, thầy đồ đã đặc biệt tặng chữ “Khai Tuệ”. Ở lứa tuổi bắt đầu hành trình tri thức, gia đình chỉ mong cháu sớm được khai mở trí tuệ, thông minh và sáng suốt để vững vàng hơn trên con đường học tập sau này”.

Không chỉ dừng lại ở những mong muốn gắn với học hành, thi cử hay công danh như trước kia, người xin chữ ngày nay còn gửi gắm nhiều ước nguyện thiết thực hơn, gần với đời sống thường nhật. Không ít người tìm đến ông đồ để xin chữ về phồn vinh, tài lộc, sức khỏe, bình an,... Mỗi con chữ vì thế không chỉ là lời cầu may cho con đường học vấn, mà còn là kỳ vọng về một năm mới hanh thông, đủ đầy trên nhiều phương diện của cuộc sống.

Bạn Duy Đức (phường Cửa Nam, TP Hà Nội) đến xin chữ “Ngọc Tâm” cho bản thân và chữ “Lộc” để dành tặng ông nội. Duy Đức cho biết: “Khi xin chữ “Ngọc Tâm”, tôi mong bản thân giữ được một tâm thế trong sáng, vững vàng như viên ngọc “càng mài, càng sáng”. “Ngọc” là sự quý giá, “Tâm” là gốc rễ của mỗi người. Khi tâm an định, sáng rõ, trí tuệ cũng theo đó mà mở rộng. Tĩnh tâm để dưỡng chí lớn, giữ mình trước những xô bồ của cuộc sống”.

Duy Đức cho biết thêm, chữ “Lộc” dành tặng ông nội mang ý nghĩa tài lộc đầu năm, lộc trời, lộc sức khỏe và sự bình an với mong ước những điều tốt đẹp nhất sẽ đến cùng ông trong năm mới.

Cầu nối quá khứ - hiện tại cho thế hệ mai sau

Khi đời sống kinh tế - xã hội không ngừng chuyển mình theo nhịp phát triển của công nghệ và đô thị hóa, nhu cầu tinh thần của con người vẫn hiện diện một cách bền bỉ. Tục xin chữ đầu Xuân tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đóng vai trò như một cầu nối liền quá khứ nghìn năm văn hiến với hơi thở của đời sống đương đại, để con người hướng về những giá trị chân - thiện - mỹ.

Đối với nhiều gia đình, việc đưa con trẻ đi xin chữ là hành trình đưa giá trị truyền thống ra khỏi những trang sách khô khan để trở thành trải nghiệm thực tế sinh động. Chị Thanh Hòa bày tỏ: “Tôi luôn mong các con có nhiều trải nghiệm để tìm hiểu và gắn bó với những giá trị truyền thống. Những trải nghiệm thực tế như xin chữ đầu năm giúp con cũng hiểu được nguồn gốc của tục xin chữ, vốn gắn liền với truyền thống hiếu học, hình ảnh của các bậc trạng nguyên, những người thầy mẫu mực của dân tộc. Các con cũng thực sự để tâm đến ý nghĩa của các chữ hơn, để thấy tiếng Việt giàu, đẹp và phong phú như thế nào. Những trải nghiệm thực tế sẽ nuôi dưỡng tình yêu lịch sử, văn hóa và động lực học tập cho con”.

Riêng bạn trẻ như Duy Đức, trải nghiệm xin chữ không chỉ là một nghi thức đầu năm mà còn là dịp để hiểu thêm về quá khứ và tìm cho mình một khoảng lặng riêng. “Đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám xin chữ là cách bản thân tôi tĩnh lại để gửi gắm những kỳ vọng cho năm mới. Hơn nữa, tôi có cơ hội được trò chuyện cùng thầy đồ, lắng nghe câu chuyện gìn giữ truyền thống qua nhiều thế hệ. Điều đó giúp tôi hiểu sâu hơn giá trị của đạo học và nét đẹp văn hóa dân tộc” – Duy Đức bộc bạch.

Đặc biệt, ý nghĩa cốt lõi của tục xin chữ nằm ở sự trao truyền tri thức và tâm thế sống giữa các thế hệ. Chị Đỗ Thanh Huyền khẳng định: “Giá trị lớn nhất của phong tục xin chữ chính là cơ hội để người trẻ được bồi đắp hồn cốt văn hóa từ các bậc thức giả. Việc xin chữ trở thành một hành trình học hỏi từ cuộc sống và tri thức của những người đi trước, giúp thế hệ sau thấu cảm sâu sắc những quan niệm nhân sinh của cha ông. Xin chữ không chỉ dừng lại ở xin chữ trên trường, trên lớp, mà còn là hành trình học hỏi từ cuộc sống, từ những những bậc thức giả giàu tri thức với những trải nghiệm sống đáng quý”.

Để tục xin chữ được lan tỏa và giữ vững trong cuộc sống, theo chị Đỗ Thanh Huyền việc duy trì các không gian trải nghiệm văn hóa thường xuyên là điều cần thiết. Thay vì tập trung được tổ chức vào dịp Tết, hoạt động xin chữ có thể được tổ chức liên tục trong năm để Hà Nội luôn có những điểm hẹn văn hóa ý nghĩa, nơi mọi người có thể tìm đến khi muốn được chúc phúc, gửi gắm tâm nguyện và lan tỏa được giá trị văn hóa, lịch sử quý báu.