Hà Nội gia tăng biện pháp kiểm soát nguồn gây ô nhiễm không khí

Chủ động ứng phó trước nguy cơ ô nhiễm gia tăng

Những ngày cuối tháng 10, chất lượng không khí tại Hà Nội tiếp tục diễn biến đáng lo ngại, nhất là vào chiều tối, ban đêm và sáng sớm. Theo dữ liệu cập nhật của các hệ thống theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) ngày 28-10, một số thời điểm ghi nhận chỉ số AQI từ 101 đến 150 ở mức kém; sang ngày 29-10, chỉ số tại nhiều thời điểm vẫn ở rất xấu (181).

Bà Lưu Thị Thanh Chi - Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho biết, khi AQI tăng cao, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt đối với trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh hô hấp, tim mạch, cũng tăng lên. Vì vậy, việc theo dõi diễn biến chất lượng không khí và chủ động hạn chế phát thải cần được thực hiện thường xuyên, không chỉ khi xuất hiện những đợt ô nhiễm nghiêm trọng.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội nhận định, trong những ngày vừa qua, AQI trên địa bàn thành phố thường ở mức kém, xấu vào đầu giờ sáng do điều kiện thời tiết nghịch nhiệt, nhiều sương mù; tình trạng này được dự báo còn tiếp diễn. Đây là yếu tố khiến các chất ô nhiễm khó khuếch tán, dễ tích tụ gần mặt đất. Tuy nhiên, điều kiện khí tượng chỉ làm gia tăng mức độ ô nhiễm, không thay thế được yêu cầu kiểm soát các nguồn phát thải từ hoạt động của con người.

Thực tế, tại Hà Nội, bụi mịn PM2.5 vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Theo thông tin được công bố tại cuộc họp báo kinh tế - xã hội quý III-2026 của UBND thành phố, giai đoạn 2023-2025, nồng độ PM2.5 trung bình năm thường xuyên trên 40µg/m³; riêng năm 2025 lên tới 48,5µg/m³. Đáng chú ý, ô nhiễm thường gia tăng từ khoảng tháng 10, nhất là trong mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau.

Trước tình hình đó, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND ngày 15-10-2026 về tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn. Tiếp đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường có văn bản đề nghị các sở, ngành, ban quản lý dự án và UBND các xã, phường khẩn trương triển khai những nhiệm vụ cụ thể nhằm hạn chế phát tán bụi, khí thải. Trọng tâm là kiểm soát các nguồn phát thải từ hoạt động xây dựng, giao thông, bụi đường và đốt mở không kiểm soát. Cách tiếp cận này đòi hỏi các biện pháp không dừng ở việc vệ sinh môi trường hay xử lý từng điểm ô nhiễm sau khi phát sinh, mà phải nhận diện đúng nguồn gây bụi, xác định địa bàn có nguy cơ cao và chủ động ngăn chặn từ đầu.

Siết chặt quản lý, gắn trách nhiệm với địa bàn

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, giải pháp trước mắt, hoạt động xây dựng và vận chuyển vật liệu được xác định là những nguồn cần kiểm soát chặt. Theo đó, Sở Xây dựng được giao khẩn trương rà soát, lập danh mục và phân loại công trường theo mức độ nguy cơ phát tán bụi; ưu tiên các dự án quy mô lớn đang đào đắp, phá dỡ, san nền và những công trình nằm gần khu dân cư, trường học, bệnh viện.

Các chủ đầu tư, nhà thầu phải thực hiện nghiêm biện pháp che chắn công trường, che phủ vật liệu, phun nước dập bụi, vệ sinh đường nội bộ và bố trí hệ thống rửa xe trước khi phương tiện ra khỏi công trường. Bùn đất, cát, vật liệu xây dựng rơi vãi tại cổng công trường và trên đường giao thông phải được thu gom, làm sạch kịp thời, không để trở thành nguồn phát tán bụi thứ cấp. Ngoài ra, thành phố cũng yêu cầu chủ các công trình phải lắp đặt camera giám sát, theo dõi bụi trong quá trình thi công. Dữ liệu giám sát sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện bất cập, xác định trách nhiệm và yêu cầu khắc phục kịp thời.

Công an thành phố được yêu cầu tăng cường tuần tra, xử lý nghiêm phương tiện chở đất, đá, vật liệu xây dựng, phế thải không che phủ hoặc che phủ không kín, làm rơi vãi vật liệu, kéo theo bùn đất gây ô nhiễm. Các tuyến vận chuyển vật liệu, khu vực tập trung nhiều công trường và những điểm nóng về bụi cần được đưa vào diện kiểm tra thường xuyên.

Cùng với kiểm soát nguồn phát thải tại công trường, Hà Nội yêu cầu các xã, phường tăng tần suất quét, hút bụi, rửa đường, tập trung vào tuyến giao thông có mật độ phương tiện cao, khu vực có nhiều dự án xây dựng và những tuyến thường xuyên vận chuyển vật liệu. Trong các đợt tăng cường, thành phố đặt yêu cầu phấn đấu làm sạch ít nhất hai lượt mỗi ngày tại các tuyến trọng điểm, ưu tiên thời điểm sáng sớm, ban đêm và giờ thấp điểm để hạn chế ảnh hưởng đến giao thông.

Một yêu cầu đáng chú ý khác là tăng cường kiểm tra, ngăn chặn việc đốt rác, phụ phẩm nông nghiệp và các loại chất thải ngoài trời không đúng quy định. Công an cấp xã, phường phối hợp với chính quyền cơ sở phát hiện, xử lý vi phạm; đồng thời phát huy vai trò giám sát của tổ dân phố, thôn, xóm và các đoàn thể. Đặc biệt, UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm trước UBND thành phố nếu để kéo dài hoặc tái diễn các điểm đốt hở, đổ thải, bụi công trường trên địa bàn mà không xử lý hoặc không báo cáo cấp có thẩm quyền.

Ô nhiễm không khí không dừng ở ranh giới hành chính, nên việc kiểm soát nguồn thải cũng cần cách tiếp cận liên vùng, đồng bộ giữa giao thông, xây dựng, sản xuất và hoạt động đốt mở. Cùng với đó, người dân cần chủ động cập nhật chỉ số AQI từ các nguồn chính thống, hạn chế hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí ở mức xấu, đặc biệt đối với nhóm nhạy cảm; đồng thời phản ánh kịp thời hành vi gây bụi, đốt chất thải hoặc vận chuyển vật liệu không bảo đảm quy định.

Diễn biến chất lượng không khí những ngày cuối tháng 10 là lời cảnh báo về áp lực môi trường trong mùa khô. Các biện pháp thành phố đang triển khai chỉ hiệu quả khi được thực hiện liên tục và có kiểm tra, kiểm soát. Mục tiêu thành phố Hà Nội đặt ra không chỉ là kéo giảm chỉ số AQI trong một vài ngày, mà phải hạn chế phát thải ngay từ nguồn, bảo vệ sức khỏe người dân và cải thiện chất lượng không khí Thủ đô một cách bền vững.

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội