Lo ngại ô nhiễm không khí, người dân đô thị chuộng tiêu dùng xanh

Hiện hữu những hành vi mua sắm thông minh, trách nhiệm

Dưới tác động của tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng, hành vi tiêu dùng của người dân đang ghi nhận một số chuyển biến đáng chú ý. Trước hết, nhận thức về sức khỏe và chất lượng sống ngày càng được nâng cao rõ rệt. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến những nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể và sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho thực phẩm sạch, các sản phẩm tiết kiệm năng lượng hay phương tiện giao thông phát thải thấp với mong muốn bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Theo Khảo sát Người tiêu dùng 2025 tại Việt Nam của Công ty TNHH PwC Việt Nam, có tới 96% người tiêu dùng bày tỏ lo ngại về biến đổi khí hậu - mức cao nhất trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương; 69% người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền cho thực phẩm thân thiện với môi trường; 70% người tiêu dùng cho biết họ chỉ mua những gì cần thiết để tránh lãng phí. Điều này cho thấy người tiêu dùng ngày càng ưu tiên lựa chọn các thương hiệu có giá trị phù hợp với mối quan tâm của họ về môi trường và đạo đức kinh doanh.

Ngoài ra, hành vi tiêu dùng đang dần dịch chuyển từ tiêu chí “giá rẻ” sang “giá trị dài hạn”. Thay vì chỉ cân nhắc chi phí trước mắt, người dân bắt đầu chú trọng đến những lợi ích bền vững mà sản phẩm mang lại, trong đó yếu tố môi trường và sức khỏe được xem như một phần cấu thành quan trọng của giá trị sản phẩm. Sự thay đổi này cho thấy tiêu dùng xanh không còn là lựa chọn mang tính cảm tính mà đã trở thành quyết định có cơ sở và tầm nhìn dài hạn.

Chia sẻ về sự thay đổi trong thói quen chi tiêu hằng ngày, Lê Thị Duyên (20 tuổi, phường Hai Bà Trưng, Hà Nội) cho hay: “Tôi ưu tiên bảo vệ môi trường thông qua những hành động nhỏ như lựa chọn sử dụng các sản phẩm, mỹ phẩm thuần chay và chủ động mang túi vải khi mua sắm. Dù chỉ là những thay đổi nhỏ trong tiêu dùng thường ngày nhưng tôi tin đây là cách thiết thực để góp phần tạo ra giá trị lâu dài cho môi trường.”

Còn đối với chị Đỗ Quỳnh (36 tuổi, phường Cầu Giấy, Hà Nội), việc áp dụng các thói quen tiêu dùng xanh giúp gia đình chị chủ động hơn trong bảo vệ sức khỏe, đặc biệt là hạn chế những tác động tiêu cực từ môi trường không khí ô nhiễm. Việc tiết kiệm điện, hạn chế rác thải và ưu tiên sử dụng các sản phẩm thân thiện, hữu cơ phần nào giúp các thành viên trong gia đình cảm thấy yên tâm hơn trong sinh hoạt hằng ngày, nhất là với trẻ nhỏ.

Mở đường cho phát triển kinh tế xanh

Theo thông tin từ Bộ Công Thương, nhu cầu đối với sản phẩm xanh tại Việt Nam tăng trưởng trung bình 15% mỗi năm trong giai đoạn 2021 - 2023. Với 72% người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm thân thiện môi trường, thị trường buộc phải điều chỉnh theo hướng đầu tư nhiều hơn vào công nghệ sạch, sản xuất tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải. Điều này tạo ra dòng chảy vốn, việc làm và đổi mới sáng tạo trong các ngành kinh tế xanh.

Ở góc độ tài chính cá nhân, tiêu dùng xanh không hẳn là “chi nhiều hơn”, mà là “chi thông minh hơn”. Nhiều sản phẩm xanh có chi phí ban đầu cao hơn nhưng giúp tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành và bảo trì trong dài hạn, như: điện, nước, nhiên liệu và chi phí y tế. Ngoài ra, việc lựa chọn sản phẩm bền vững giúp giảm chi phí thay thế, đồng thời hạn chế các rủi ro tài chính liên quan đến sức khỏe do ô nhiễm không khí.

Trao đổi với PV Báo Kinh tế & Đô thị, TS Đỗ Thị Thơ - Phó Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng, trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, về dài hạn, tiêu dùng xanh tạo ra lợi ích kép cho cả kinh tế và xã hội. Thực tế, ô nhiễm không khí làm gia tăng chi phí xã hội rất lớn như: chi phí y tế, giảm năng suất lao động, tổn thất phúc lợi và áp lực lên ngân sách Nhà nước.

Khi người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm xanh, phát thải thấp, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường, họ gián tiếp góp phần giảm tác động của ngoại ứng tiêu cực, từ đó giảm chi phí хã hội, giảm bớt gánh nặng cho nền kinh tế. Vì vậy, tiêu dùng xanh có thể được xem là một hình thức đầu tư cho phát triển bền vững, giúp dịch chuyển cấu trúc tiêu dùng theo hướng ít gây tổn hại môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nêu dẫn chứng cụ thể, TS Đỗ Thị Thơ cho biết, tiêu dùng xanh góp phần giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí, từ đó làm giảm các bệnh hô hấp, tim mạch và chi phí điều trị lâu dài. Trong một môi trường không khí đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, mỗi hành động tiêu dùng thiếu kiểm soát đều có thể gián tiếp gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi. Ngược lại, lựa chọn tiêu dùng xanh chính là cách mỗi cá nhân thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm đối với cộng đồng và thế hệ tương lai.