Hiệp hội Làng nghề Việt Nam: 20 năm kết nối, bảo tồn, phát triển tinh hoa nghề Việt

Phát huy vai trò cầu nối chính sách và thị trường

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của quá trình phát triển kinh tế nông thôn, việc cần có một tổ chức đại diện, liên kết các ngành nghề, khuyến khích lao động sản xuất và tạo tiếng nói chung tham gia phản biện chính sách bảo tồn, phát triển làng nghề đã được đặt ra từ đầu những năm 2000. Ý tưởng thành lập Hiệp hội Làng nghề Việt Nam được nhen nhóm bởi một số cán bộ, chuyên gia tâm huyết, đứng đầu là chuyên gia cao cấp Vũ Quốc Tuấn – nguyên Trợ lý Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Chủ tịch Hiệp hội khóa I và II – với sự ủng hộ, đồng hành của nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát.

Ngày 3/2/2005, được sự chấp thuận của Bộ Nội vụ, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam chính thức được thành lập, mở ra một giai đoạn mới trong việc tổ chức, tập hợp lực lượng làng nghề trên phạm vi cả nước.

Phát biểu khai mạc lễ kỷ niệm, Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, khẳng định: 20 năm là khoảng thời gian chưa dài trong lịch sử, nhưng là giai đoạn đất nước có nhiều chuyển biến sâu sắc, đồng thời cũng là quãng thời gian các làng nghề Việt Nam có bước chuyển mạnh mẽ, từng bước khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế – xã hội, bảo tồn văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu lao động nông thôn.

Sau hai thập kỷ hoạt động, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam hiện có hơn 13.000 hội viên tập thể và cá nhân, 5 văn phòng đại diện tại các vùng Bắc – Trung – Nam, cùng hơn 10 viện, trung tâm trực thuộc. Một trong những dấu ấn nổi bật của Hiệp hội là vai trò tham gia góp ý, phản biện chính sách với các cơ quan của Đảng, Quốc hội và Nhà nước trong lĩnh vực bảo tồn, phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn.

Hiệp hội đã tham gia xây dựng, góp ý nhiều văn bản quan trọng như Luật Bảo vệ môi trường, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Nghị định 52/2018/NĐ-CP về phát triển ngành nghề nông thôn, Nghị định 43/2024/NĐ-CP về xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân”, “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ; Quyết định 801/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021–2030… Qua đó, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nghệ nhân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp làng nghề.

Song song với công tác chính sách, Hiệp hội phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương như Văn phòng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, VCCI cùng nhiều địa phương tổ chức hàng loạt hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ, triển lãm, liên hoan văn hóa – du lịch, hội thảo chuyên đề, kết nối cung cầu. Những hoạt động này không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm thủ công mỹ nghệ mà còn từng bước xây dựng niềm tin cho hội viên và đối tác.

Một điểm nhấn khác trong hoạt động của Hiệp hội là công tác đào tạo và nâng cao năng lực cho làng nghề. Hiệp hội đã tham gia triển khai thí điểm các mô hình đào tạo nghề truyền thống, tổ chức nhiều lớp bồi dưỡng kỹ năng nghề, thiết kế mẫu mã, tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin và thương mại điện tử. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, mở rộng thị trường, từng bước tăng năng lực xuất khẩu cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Trên bình diện quốc tế, Hiệp hội đã tổ chức và tham gia các đoàn triển lãm, hội chợ, khảo sát, ký kết hợp tác tại Ấn Độ, châu Âu và nhiều quốc gia khác; đồng thời đón tiếp nhiều đoàn khách quốc tế đến khảo sát trực tiếp tại các làng nghề Việt Nam. Hoạt động này góp phần quảng bá hình ảnh làng nghề, nghệ nhân Việt Nam ra thế giới, mở rộng cơ hội hợp tác, xuất khẩu.

Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, Hiệp hội còn tích cực tham gia các hoạt động xã hội, hưởng ứng phong trào “Đền ơn, đáp nghĩa”, hỗ trợ đồng bào vùng thiên tai, dịch bệnh, giúp đỡ các hoàn cảnh khó khăn, thể hiện trách nhiệm xã hội của một tổ chức nghề nghiệp gắn bó chặt chẽ với cộng đồng.

Tôn vinh nghệ nhân – gìn giữ “báu vật nhân văn sống”

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, ở tuổi 99, chuyên gia cao cấp Vũ Quốc Tuấn nhấn mạnh, nghệ nhân chính là “báu vật nhân văn sống”, là lực lượng nòng cốt sáng tạo nên những sản phẩm mang bản sắc văn hóa dân tộc. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, làng nghề Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội thuận lợi để phát triển bền vững nếu biết kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đổi mới.

Đồng quan điểm, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Cao Đức Phát cho rằng, Hiệp hội cần tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, đẩy mạnh chuyển đổi số, cải tiến công nghệ, mẫu mã sản phẩm, xúc tiến thương mại; đồng thời thu hút thế hệ trẻ gắn bó, kế thừa và sáng tạo trên nền tảng tinh hoa nghề truyền thống.

Trong khuôn khổ sự kiện, Ban tổ chức đã phong tặng danh hiệu làng nghề Việt Nam lần thứ XII cho 153 cá nhân và tập thể. Tính từ năm 2007 đến nay, Hiệp hội đã tổ chức 11 lần phong tặng với 1.396 nghệ nhân, 132 bảng vàng gia tộc, 73 làng nghề tiêu biểu, nhiều đơn vị kinh tế và sản phẩm tinh hoa làng nghề. Công tác xét tặng được thực hiện công khai, minh bạch, với sự tham gia của hội đồng chuyên gia, nhà khoa học uy tín, tạo động lực lớn cho phong trào thi đua lao động sáng tạo trong cộng đồng làng nghề.

Với những đóng góp bền bỉ và hiệu quả, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã được trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba cùng nhiều phần thưởng cao quý khác của Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành. Chặng đường 20 năm qua không chỉ là dấu mốc lịch sử của Hiệp hội, mà còn khẳng định vai trò trung tâm kết nối cộng đồng làng nghề, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa, phát triển kinh tế nông thôn và nâng tầm thương hiệu làng nghề Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.