Khai thác không gian tầm thấp phục vụ phát triển kinh tế

Thị trường nhiều triển vọng

Thông tin từ Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, thị trường thiết bị bay không người lái (UAV) và kinh tế tầm thấp trong nước dự kiến tăng trưởng mạnh từ 140,5 triệu USD vào năm 2025 lên 445,4 triệu USD vào năm 2034, đạt tốc độ tăng trưởng hằng năm tổng hợp (CAGR) 13,68%.

Dự báo, quy mô ngành có thể tiệm cận mốc 500 triệu USD vào năm 2035, không chỉ dừng lại ở sản xuất thiết bị mà tập trung xây dựng toàn bộ hệ sinh thái để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Hiện tại, UAV đã được đưa vào ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực nông nghiệp, điện lực, năng lượng, giao thông, đê điều, y tế và logistics. Tính đến năm 2026, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long ước tính có khoảng 10.000 drone nông nghiệp hoạt động. Điển hình như tại Cần Thơ, thống kê ghi nhận hơn 4.000 ha lúa được phun thuốc bằng thiết bị bay, góp phần giảm công lao động, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất bảo vệ thực vật và tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

Ở các địa hình phức tạp, UAV phát huy tối đa lợi thế vận hành. Ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên cho biết, tỉnh đã triển khai đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp trong vòng 24 tháng, với kế hoạch thực hiện 6.000 chuyến bay thử nghiệm.

Đề án tập trung vào ba nhóm chính: Nông nghiệp (giám sát, phun thuốc, gieo hạt, vận chuyển); logistics y tế - dân sinh (vận chuyển thuốc, mẫu xét nghiệm, hàng hóa thiết yếu); cùng bản đồ số và quản lý tài nguyên.

Tính đến đầu tháng 10-2026, sau hơn 1 tháng triển khai, tỉnh đã thực hiện thành công 118 chuyến bay vận chuyển cà phê tải trọng 50 kg/chuyến tại xã Mường Ảng. Kết quả thử nghiệm giúp hình thành dữ liệu thực tế, quy trình phối hợp, kinh nghiệm quản lý rủi ro và mô hình điều hành.

Bước đầu, dự án đã thu hút doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu 3 dự án thành phần với tổng vốn dự kiến gần 200 tỷ đồng, gồm: Trung tâm thử nghiệm và thực hành bay UAV; Nhà máy sản xuất UAV; Trung tâm giới thiệu và đào tạo công nghệ UAV, hàng không và vũ trụ.

Về phía doanh nghiệp, ông Đặng Hải Long, Giám đốc Dự án ứng dụng UAV của Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam chia sẻ, UAV hiện đóng góp doanh thu, lợi nhuận chính ở mảng nông nghiệp và thiết bị giám sát, đo lường. Vietnam Post đã triển khai nhiều dự án tiềm năng như vận chuyển y tế đô thị từ Bệnh viện đa khoa Đức Giang đến các bệnh viện lân cận; tuyến vận chuyển hàng hóa, thư Cần Giờ - Vũng Tàu nhằm nâng cao năng lực tự hành; cũng như hỗ trợ vận chuyển nông sản tại vùng khó khăn Điện Biên.

Hoàn thiện khung pháp lý và định hình chiến lược quốc gia

Bộ Chính trị vừa ban hành Kết luận số 99-KL/TW ngày 28-9-2026 về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới. Theo đó, không gian tầm thấp được xác định là “tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước, không gian chủ quyền đặc biệt”, gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu và an ninh mạng.

Theo cách tiếp cận này, UAV kết hợp với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, cảm biến, viễn thông và tự động hóa, hình thành hệ sinh thái kinh tế mới gồm nghiên cứu, chế tạo, vận hành và dịch vụ; trong đó giá trị cuối cùng nằm ở việc nâng cao năng suất, cắt giảm chi phí và tạo ra thị trường mới.

Về mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia, tối thiểu 1 trung tâm nghiên cứu thử nghiệm UAV quốc gia và đạt tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất trên 30-40%. Đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, nâng tỉ lệ nội địa hóa UAV đạt trên 85% và đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia.

Có thể thấy, những mục tiêu đề ra thể hiện quyết tâm làm chủ công nghệ, phát triển năng lực công nghiệp và tự chủ chiến lược. Trong giai đoạn đầu, Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo thể chế và hạ tầng thiết yếu thông qua cơ chế đặt hàng, thí điểm khu vực công; trong khi doanh nghiệp giữ vai trò thương mại hóa sản phẩm. Việc khai thác được ưu tiên cho các lĩnh vực thiết thực như logistics, nông nghiệp, môi trường, phòng, chống thiên tai, cấp cứu y tế và đô thị thông minh.

Bên cạnh việc mở rộng phát triển, mô hình quản trị được hoàn thiện theo hướng thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro; quản lý xuyên suốt từ đăng ký, cấp phép đến giám sát và xử lý vi phạm. Việc áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các công nghệ, dịch vụ mới tuân thủ nguyên tắc mở đường cho đổi mới sáng tạo, bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn.

Đối với địa phương, việc triển khai sẽ lồng ghép vào quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội dựa trên bài toán thực tiễn của từng vùng, tránh đầu tư dàn trải theo phong trào. Có thể nói, Kết luận số 99-KL/TW đặt nền móng với phương châm “khai thác để tạo giá trị - quản trị để phát triển - bảo vệ để phát triển an toàn, bền vững”, mở ra không gian phát triển mới để chuyển hóa công nghệ thành giá trị thiết thực cho đất nước.