Khởi tố EBC Đồng Nai: mỹ phẩm giả hay giả mỹ phẩm?

Vụ việc tại Công ty Cổ phần Nhà máy Y tế EBC Đồng Nai đang được cơ quan chức năng thụ lý điều tra, làm rõ. Dư luận đặt ra nhiều câu hỏi không chỉ về chất lượng sản phẩm mà còn về trách nhiệm đạo đức và pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm.

Từ lời quảng bá hoa mỹ đến nghi vấn sai phạm

Ngày 29/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đồng Nai đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả xảy ra tại Công ty Cổ phần Nhà máy Y tế EBC Đồng Nai, có trụ sở tại Khu công nghiệp Giang Điền, huyện Trảng Bom.

Theo kết quả điều tra bước đầu, EBC Đồng Nai hợp tác sản xuất mỹ phẩm cho Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ VB Group, do ông Nguyễn Quốc Vũ - chồng của người nổi tiếng Đoàn Di Băng - làm Tổng Giám đốc. Sản phẩm được sản xuất là kem chống nắng Hanayuki Sunscreen Body, có chỉ số chống nắng SPF50 được ghi rõ trên bao bì.

Tuy nhiên, kết quả kiểm nghiệm ngày 28/4/2025 của Viện Kiểm nghiệm thuốc Thành phố Hồ Chí Minh đối với mẫu sản phẩm thu trực tiếp tại nhà máy EBC Đồng Nai cho thấy: chỉ số SPF thực tế chỉ đạt 2,4 - tức chỉ bằng 4,8% so với tiêu chuẩn đã công bố. Hiện vụ án đang trong quá trình điều tra và chưa có kết luận chính thức của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Sản phẩm bị nghi không đạt chất lượng - cơ sở xác định dấu hiệu hàng giả

EBC Đồng Nai là doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái của Tập đoàn Y Dược EBC, được thành lập vào tháng 3/2024 và hiện nắm giữ 98,5% vốn điều lệ tại EBC Đồng Nai. Người đứng đầu tập đoàn, bà Đỗ Thị Lệ Quyên, hiện là Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm người đại diện theo pháp luật của công ty.

Tập đoàn này từng quảng bá rộng rãi rằng nhà máy của họ là “nhà máy gia công mỹ phẩm thuần chay chuẩn quốc tế” - cụm từ được xem là có sức hấp dẫn lớn với người tiêu dùng hiện đại. Tuy nhiên, khái niệm này lại không có giá trị pháp lý cụ thể nếu không đi kèm các chứng chỉ minh bạch.

Theo định nghĩa phổ biến, “mỹ phẩm thuần chay” (vegan cosmetics) là sản phẩm không chứa thành phần có nguồn gốc từ động vật và không thử nghiệm trên động vật. Còn cụm từ “chuẩn quốc tế” thường dùng để ám chỉ các nhà máy đạt tiêu chuẩn GMP, ISO, FDA… Tuy vậy, nếu không công bố rõ ràng các chứng nhận này, thì tuyên bố trên cũng chỉ mang tính quảng bá, không phải là cơ sở pháp lý ràng buộc.

Thực tế cho thấy, ngoài kem chống nắng, một số sản phẩm khác của thương hiệu Hanayuki như dầu gội, dầu xả cũng từng bị người tiêu dùng phản ánh về chất lượng không bảo đảm, làm dấy lên nghi vấn về toàn bộ chuỗi sản xuất và kiểm định.

Theo quy định tại điểm b khoản 7 Điều 3 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, sản phẩm có định lượng chất chính tạo nên công dụng mà dưới 70% so với mức công bố thì có thể bị xác định là hàng giả. Với số lượng sản phẩm đã sản xuất và chuyển giao là 1.652 đơn vị, đơn giá 99.000 đồng/sản phẩm, tổng giá trị hơn 163 triệu đồng - vụ việc đã đủ cơ sở để cơ quan điều tra khởi tố theo khoản 2 Điều 192 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), nhằm làm rõ dấu hiệu của hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là mỹ phẩm.

Trao đổi với phóng viên Báo Kinh tế & Đô thị, luật sư Hồ Minh Khánh - Đoàn Luật sư TP Đà Nẵng - nhận định: “Trong vụ việc này, hành vi sản xuất và phân phối mỹ phẩm ghi sai lệch nghiêm trọng chỉ số chất lượng không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật hình sự, mà còn xâm phạm nghiêm trọng quyền được bảo vệ sức khỏe và quyền được thông tin đầy đủ của người tiêu dùng - hai quyền cơ bản được ghi nhận trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023”.

Theo Luật sư Khánh, nếu có căn cứ cho thấy tổ chức sản xuất đã biết rõ sản phẩm không đạt chuẩn nhưng vẫn cố tình lưu hành trên thị trường, thì có thể xem xét mở rộng điều tra sang tội “Lừa dối khách hàng” (Điều 198 Bộ luật Hình sự). Đặc biệt, nếu có dấu hiệu cấu kết để hợp thức hóa hồ sơ chất lượng, che giấu thông tin kiểm nghiệm hoặc cố ý tạo niềm tin sai lệch cho người tiêu dùng thì đây có thể là hành vi phạm tội có tổ chức, cần được điều tra và xử lý nghiêm minh để răn đe.

“Cần khẳng định rõ: sản xuất mỹ phẩm giả cũng là một dạng đầu độc sức khỏe cộng đồng - cần xử lý như một hành vi nguy hiểm cho xã hội”, luật sư Khánh nhấn mạnh.

Thắt chặt hậu kiểm và kiểm soát quảng cáo mỹ phẩm

Vụ việc tại EBC Đồng Nai đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường hậu kiểm chất lượng mỹ phẩm trên thị trường. Không thể chỉ dựa vào bản công bố chất lượng do doanh nghiệp tự nộp, mà cần thực hiện kiểm nghiệm độc lập, định kỳ - nhất là với những sản phẩm được quảng bá có tác dụng điều trị, chống nắng, làm trắng hoặc liên quan đến sức khỏe người tiêu dùng.

Đồng thời, các cơ quan quản lý cũng cần tăng cường giám sát việc sử dụng các cụm từ quảng cáo như “thuần chay”, “chuẩn quốc tế”, “hữu cơ” trong mỹ phẩm. Việc sử dụng những danh xưng này nếu không có cơ sở chứng minh rõ ràng, rất dễ trở thành công cụ đánh vào tâm lý người tiêu dùng, gây hiểu nhầm nghiêm trọng.

Dù vụ án đang trong giai đoạn điều tra và chưa có kết luận về trách nhiệm cụ thể của các cá nhân, tổ chức liên quan, nhưng dưới góc nhìn pháp lý và từ thực tiễn thị trường, có thể thấy một vấn đề rõ ràng: người tiêu dùng đang bị cuốn vào làn sóng quảng bá thiếu kiểm chứng, trong khi các tiêu chuẩn giám sát chất lượng chưa theo kịp thực tế kinh doanh.

Minh bạch hóa thông tin sản phẩm, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm khi phát hiện sai phạm - đó không chỉ là yêu cầu quản lý, mà còn là trách nhiệm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng trong một thị trường mỹ phẩm đang phát triển nhanh chóng nhưng đầy rủi ro.