Kiến nghị tăng diện tích cảnh báo thuốc lá lên 85% để bảo vệ thế hệ trẻ

Hoàn thiện chính sách và đổi mới cảnh báo sức khỏe

Phát biểu khai mạc, Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh: Sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng trong nâng cao nhận thức cộng đồng, giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới, phương thức tiếp thị ngày càng tinh vi và những hạn chế trong thực thi một số chính sách đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật. Trong bối cảnh Quốc hội xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, việc làm rõ các quy định về sản phẩm thuốc lá mới, kiểm soát hoạt động quảng cáo, tiếp thị và nâng cao hiệu quả cảnh báo sức khỏe có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Trình bày tham luận "Đổi mới cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá", PGS.TS Lê Thị Thanh Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng cho biết: bộ 6 hình ảnh cảnh báo trên bao bì thuốc lá từ năm 2013 đến nay vẫn giữ nguyên diện tích 50% mỗi mặt chính. Việc sử dụng hình ảnh trong thời gian dài khiến người hút dần quen mắt, làm giảm hiệu quả truyền tải thông điệp. Kết quả khảo sát cho thấy năm 2015 có 91,1% người hút thuốc lá chú ý đến cảnh báo sức khỏe trên bao bì; tại 37 tỉnh, thành phố năm 2024 chỉ còn 80%.

Một vấn đề khác là cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá có thể bị tem thuốc lá che khuất. PGS.TS Lê Thị Thanh Hương đề xuất: Tăng diện tích cảnh báo sức khỏe từ 50% hiện tại lên ít nhất 85% trên mỗi mặt chính bao bì, đặt phía trên; không để tem che lấp cảnh báo. Theo ước tính của Bộ Y tế, việc tăng diện tích cảnh báo lên 85% có thể giúp giảm 815.000 người hút thuốc lá sau sáu năm. Bên cạnh đó, chuyên gia đề xuất cần có thư viện với nhiều mẫu cảnh báo sức khỏe mới hơn, luân phiên thay đổi (không quá 2 năm); chủ đề mới, hình ảnh phù hợp với văn hóa Việt Nam. Đồng thời, có thông tin hướng dẫn cai thuốc lá; in số Tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí (1800 6606) trên bao thuốc lá để người hút dễ nhận biết và tiếp cận hỗ trợ khi có nhu cầu.

Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa – Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Hồng Ngọc cho biết, qua hơn 13 năm, quy định diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì có đóng góp quan trọng. Tuy nhiên, hiện nay quy định này có hạn chế, làm giảm hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ: Bổ sung quy định tại dự thảo Luật theo hướng diện tích in cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 85% mỗi mặt chính của bao, tút, hộp thuốc lá hoặc lộ trình cụ thể từ 85% đến 100%. Đồng thời, bổ sung quy định ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe phải bảo đảm gắn liền với bao bì, không bị che lấp bởi tem thuốc lá.

Siết chặt kiểm soát và ngăn chặn thuốc lá mới

Tại tọa đàm, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam nhấn mạnh: các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới không an toàn, không có lợi cho sức khỏe. Những sản phẩm này chứa nicotine cùng nhiều chất độc liên quan đến ung thư, bệnh tim mạch và hô hấp. Nicotine đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai; ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, suy giảm khả năng học tập và gia tăng nguy cơ rối loạn lo âu. Vì vậy, WHO khuyến nghị định nghĩa nguyên liệu thuốc lá trong dự thảo Luật sửa đổi cần bao gồm cả lá thuốc lá và nguyên liệu có nguồn gốc từ cây thuốc lá, các chất chứa nicotine và không chứa dùng cho thuốc lá. Việc cấm toàn diện các loại thuốc lá điện tử, bao gồm cả sản phẩm không chứa nicotine không chỉ giúp khắc phục những khoảng trống pháp lý mà còn tạo thuận lợi cho quản lý, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc quốc gia Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids tại Việt Nam chia sẻ về thực trạng bán lẻ thuốc lá xung quanh khu vực trường học, Bên cạnh không gian mạng, kênh bán lẻ trực tiếp truyền thống là nơi thu hút mạnh mẽ. Nghiên cứu của Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids tại Việt Nam ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh về khu vực quanh khuôn viên các trường học trong bán kính 100m cho kết quả trung bình có gần 13 điểm bán lẻ thuốc lá.

Để bảo vệ trẻ em và cộng đồng, bà Huyền đưa ra 4 khuyến nghị: Bảo vệ thanh thiếu niên, giảm tiếp xúc với tiếp thị và hình ảnh thuốc lá; hoàn thiện chính sách pháp luật; tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là các hướng dẫn của WHO và bài học thành công từ các quốc gia; tăng cường thực thi pháp luật thường xuyên, lâu dài; phối hợp liên ngành và có sự giám sát của các cơ quan chức năng.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Đặng Hoa Nam kiến nghị cần quan tâm một số giải pháp: Quy định rõ và bao quát các hành vi quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại, trưng bày và bán thuốc lá trên môi trường điện tử; tăng cường trách nhiệm của các nền tảng số và những chủ thể truyền thông; giám sát hoạt động kinh doanh thuốc lá trên mạng. Đồng thời, phát triển năng lực nhận diện thông tin của trẻ em và thanh thiếu niên.

Từ góc độ pháp luật, TS Nguyễn Huy Quang, Trưởng ban Tư vấn, phản biện và giám định xã hội, Tổng hội Y học Việt Nam cho rằng hiện nay có 5 khoảng trống cần được khắc phục trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: luật hóa đầy đủ quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo Nghị định số 173/2024/QH15 của Quốc hội; bổ sung quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán. Cùng với đó, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì và thay đổi hình ảnh định kỳ; mở rộng các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn; có quy định về phòng, chống sự can thiệp của ngành công nghiệp thuốc lá vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách.