Thuế thuốc lá cao thúc đẩy thị trường chợ đen tại Australia

Một bao thuốc lá phổ thông tại Australia hiện có giá trung bình khoảng 40 USD, gần gấp đôi so với tại New York. Trong vòng một thập kỷ qua, chính phủ nước này đã thực hiện 8 đợt tăng thuế lớn nhằm giảm tỷ lệ hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc tại Australia đã giảm dần theo thời gian, nhưng mức giá cao cũng tạo ra chênh lệch đáng kể giữa hàng hợp pháp và hàng lậu.

Theo các ước tính được truyền thông quốc tế dẫn lại, thị trường thuốc lá bất hợp pháp tại Australia hiện có quy mô hàng tỷ USD mỗi năm và có thể chiếm tới một nửa tổng doanh số thuốc lá toàn quốc. Thuốc lá lậu được bán công khai tại nhiều cửa hàng tiện lợi và tiệm thuốc lá. Giá mỗi bao trên thị trường chợ đen có thể chỉ từ khoảng 7 đến 10 USD, thấp hơn nhiều so với mức giá hợp pháp.

Chính phủ Australia thừa nhận nước này đang đối mặt với “khủng hoảng thuốc lá bất hợp pháp”. Tuy nhiên, giới chức khẳng định sẽ không rút lại chính sách tăng thuế, đồng thời nhấn mạnh Tổ chức Y tế Thế giới coi thuế thuốc lá là biện pháp hiệu quả nhất để giảm tiêu dùng.

Sự gia tăng của thị trường chợ đen kéo theo tình trạng cạnh tranh bạo lực giữa các nhóm tội phạm. Cảnh sát ghi nhận ít nhất 100 vụ phóng hỏa liên quan đến các tranh chấp thị phần thuốc lá lậu, chủ yếu tập trung tại Melbourne, thành phố lớn thứ hai của Australia. Một nhóm tội phạm bị cho là liên quan tới hơn 250 vụ tấn công.

Tháng 1/2025, một phụ nữ 27 tuổi thiệt mạng trong một vụ phóng hỏa nhằm vào một ngôi nhà mà cảnh sát cho rằng có liên quan đến mâu thuẫn trong đường dây buôn thuốc lá lậu. Các vụ tống tiền, đe dọa và nổ súng cũng được ghi nhận trong thời gian gần đây.

Ông Rohan Pike, cựu điều tra viên Cảnh sát Liên bang Australia và từng phụ trách lực lượng đặc nhiệm thuốc lá của Lực lượng Biên phòng Australia, cho rằng mức thuế cao đã tạo ra môi trường thuận lợi cho tội phạm có tổ chức. Theo ông, chênh lệch giá lớn giữa thuốc lá hợp pháp và bất hợp pháp là động lực chính thúc đẩy hoạt động buôn lậu.

Phần lớn thuốc lá lậu tại Australia được cho là nhập từ các khu vực có mức giá thấp hơn như Trung Đông hoặc Trung Quốc. Một số thương hiệu phổ biến gồm Manchester, được cho là sản xuất tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, và Double Happiness của Trung Quốc.

Trong khi đó, mức thuế tiêu thụ đặc biệt áp lên mỗi điếu thuốc tại Australia hiện tương đương khoảng 1 USD, cao gấp ba lần so với một thập kỷ trước. Một số người tiêu dùng cho biết giá một bao 25 điếu thuốc hợp pháp có thể lên tới khoảng 45 USD.

Theo các chuyên gia tội phạm học tại Đại học Deakin, vấn đề thuốc lá tại Australia đang chuyển từ một thách thức y tế công cộng sang một vấn đề liên quan đến tội phạm và trật tự xã hội. Câu hỏi đặt ra là mức độ tăng thuế có thể đi xa tới đâu trước khi tạo ra động lực mạnh cho thị trường bất hợp pháp.

Chính phủ Australia cho biết sẽ tiếp tục tăng cường thực thi pháp luật và siết chặt kiểm soát nhập lậu. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng chỉ tăng cường trấn áp mà không xử lý yếu tố chênh lệch lợi nhuận có thể không đủ để làm suy giảm quy mô thị trường chợ đen.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại Australia gia tăng, mức chênh lệch lớn giữa giá hợp pháp và giá chợ đen tiếp tục duy trì sức hút đối với người tiêu dùng. Điều này đặt ra bài toán cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nguy cơ gia tăng hoạt động tội phạm liên quan đến thuốc lá bất hợp pháp.