Olympic 2032 tại Australia: tranh cãi dự án sân vận động hàng tỷ USD

Olympic 2032, với thành phố Brisbane là trung tâm đăng cai, từng được giới thiệu như một kỳ Thế vận hội theo định hướng tiết kiệm và bền vững, ưu tiên tận dụng hạ tầng hiện có. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, nhiều phương án xây dựng và nâng cấp sân vận động chủ chốt đã bộc lộ những rủi ro lớn về chi phí, khiến cam kết ban đầu bị đặt dấu hỏi.

Tâm điểm của tranh cãi là sân Gabba, công trình thể thao mang tính biểu tượng của Brisbane, từng được đề xuất làm địa điểm tổ chức lễ khai mạc và bế mạc Olympic 2032. Theo các phương án được công bố trước đây, sân Gabba cần được cải tạo quy mô rất lớn để đáp ứng tiêu chuẩn Olympic. Các đánh giá chính thức cho thấy chi phí tái phát triển sân này có thể lên tới khoảng 1,7–1,8 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với những tính toán ban đầu khi Australia giành quyền đăng cai, qua đó làm dấy lên lo ngại về hiệu quả đầu tư và sức ép lên ngân sách công.

Việc chi phí tăng mạnh trong thời gian ngắn đã làm dấy lên nhiều ý kiến hoài nghi từ giới chuyên gia kinh tế và quy hoạch đô thị. Theo họ, đầu tư một khoản ngân sách khổng lồ cho một sân vận động chủ yếu phục vụ sự kiện kéo dài vài tuần tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là trong bối cảnh Australia đang đối mặt áp lực lạm phát, chi phí sinh hoạt leo thang và tình trạng thiếu nhà ở tại các đô thị lớn.

Không chỉ gây tranh cãi về tài chính, dự án sân vận động Olympic còn kéo theo những lo ngại về tác động xã hội. Người dân sinh sống quanh khu vực Gabba bày tỏ quan ngại trước khả năng phá dỡ nhà ở và tái cấu trúc không gian đô thị để phục vụ công trình. Nhiều ý kiến cho rằng việc cải tạo hoặc xây mới sân vận động có thể làm xáo trộn đời sống cộng đồng, đẩy giá bất động sản tăng cao và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhà ở vốn đã hiện hữu tại Brisbane.

Trước sức ép dư luận, chính quyền bang Queensland đã buộc phải rà soát lại toàn bộ phương án sân vận động trung tâm. Một số kịch bản mới được cân nhắc, bao gồm việc xây sân vận động mới tại khu vực khác hoặc phân bổ các sự kiện quan trọng sang nhiều địa điểm, thay vì tập trung vào một công trình duy nhất.  

Theo các nhà phân tích chính sách công, tranh cãi tại Australia phản ánh câu hỏi khó quen thuộc của các kỳ Olympic. Trong nhiều thập kỷ qua, chi phí tổ chức Thế vận hội thường xuyên vượt xa dự toán ban đầu, để lại áp lực tài chính kéo dài cho các thành phố đăng cai.

Nhiều ví dụ trong quá khứ cho thấy các sân vận động sau Olympic rơi vào tình trạng khai thác kém hiệu quả, thậm chí bị bỏ hoang, trở thành gánh nặng ngân sách thay vì di sản phát triển.

Australia từng được đánh giá cao khi tổ chức Olympic Sydney 2000, sự kiện được xem là hình mẫu về tổ chức và để lại dấu ấn tích cực về quy hoạch đô thị. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi đáng kể. Chi phí xây dựng tăng mạnh, yêu cầu về an ninh và tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn, cùng với sự giám sát chặt chẽ của dư luận khiến việc tái hiện mô hình thành công trước đây trở nên khó khăn hơn nhiều.

Về phía chính quyền, các lãnh đạo Queensland vẫn khẳng định Olympic 2032 sẽ mang lại lợi ích dài hạn cho nền kinh tế và vị thế quốc gia. Theo lập luận này, đầu tư cho hạ tầng thể thao và giao thông sẽ thúc đẩy du lịch, tạo việc làm và nâng tầm Brisbane như một trung tâm đô thị toàn cầu. 

Tranh cãi quanh sân vận động Olympic cũng nhanh chóng mang màu sắc chính trị. Các lực lượng đối lập tại Queensland liên tục đặt câu hỏi về tính minh bạch và hiệu quả trong quá trình ra quyết định, cho rằng chính quyền chưa tham vấn đầy đủ cộng đồng và chưa làm rõ phương án tối ưu về chi phí.

Trong khi đó, chính quyền bang phải đứng trước bài toán khó, vừa đáp ứng yêu cầu tiến độ của Ủy ban Olympic quốc tế, vừa giải tỏa lo ngại trong nước.

Theo các nhà quan sát, quyết định cuối cùng về hệ thống sân vận động cho Olympic 2032 sẽ là phép thử quan trọng đối với năng lực quản trị công của Australia. Lựa chọn đầu tư quá lớn có thể khiến chính quyền đối mặt rủi ro chính trị, nhưng việc chậm trễ hoặc thay đổi liên tục cũng có nguy cơ làm đội chi phí và ảnh hưởng uy tín quốc gia.