Lạc đỏ Mường Chà: từ bữa ăn dân dã đến sản phẩm OCOP tiềm năng

Mường Chà hiện nay là địa bàn được sáp nhập từ các xã Chà Cang, Chà Nưa, Nậm Tin và Pa Tần (huyện Nậm Pồ cũ). Trên những thửa đất ruộng ven suối, người dân nơi đây từ lâu đã trồng lạc đỏ xen canh cùng các loại cây lương thực khác như lúa, ngô, khoai. Tuy nhiên, trong nhiều năm, lạc đỏ chủ yếu chỉ được canh tác nhỏ lẻ phục vụ nhu cầu trong gia đình.

Gia đình chị Lò Thị Niên ở bản Nà Sự là một trong những hộ tiên phong chuyển đổi diện tích canh tác sang trồng lạc đỏ quy mô lớn. Trước kia, gần 1ha đất của gia đình chị chủ yếu được dùng để trồng ngô và khoai, còn lạc đỏ chỉ là một phần nhỏ phục vụ bữa ăn hằng ngày. Thế nhưng khoảng 3 năm trở lại đây, giống lạc đỏ địa phương ngày càng được nhiều người biết đến và tìm mua, chị Niên quyết định mở rộng diện tích trồng.

“Vụ vừa rồi, cả gần 1ha ruộng của gia đình tôi được chuyển hoàn toàn sang trồng lạc đỏ. Ước tính thu hoạch được hơn 1 tấn lạc tươi. Lạc đến đâu bán hết đến đấy, tôi chỉ giữ lại một phần để ăn và làm giống cho vụ sau” - chị Niên hồ hởi chia sẻ.

Lạc đỏ Mường Chà có màu đỏ đặc trưng, hạt đều, chắc, vỏ mỏng. Khi rang lên, hạt lạc tỏa mùi thơm bùi, vị béo ngậy rất riêng biệt. Nhờ những đặc tính đó, sản phẩm này dần trở thành mặt hàng được ưa chuộng không chỉ trong xã mà còn được đưa đi tiêu thụ ở nhiều nơi.

Bước ngoặt lớn đến với cây lạc đỏ Mường Chà vào năm 2019, khi Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp tổ chức các chương trình quảng bá, hỗ trợ tiêu thụ nông sản địa phương. Nhờ đó, sản phẩm lạc đỏ đã có cơ hội vươn ra khỏi khuôn khổ tự cung tự cấp, tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Từ tín hiệu tích cực của thị trường, nhiều người dân đã chủ động mở rộng diện tích trồng và liên kết để tạo vùng nguyên liệu.

Một trong những người tâm huyết với sản phẩm này là chị Lò Thị Nhung – cũng ở bản Nà Sự. Với mong muốn nâng tầm nông sản địa phương, chị Nhung đã chủ động xây dựng thương hiệu “Lạc đỏ Chà Nưa”. Sản phẩm hiện có hai dạng chính: lạc củ khô và lạc nhân bóc tay, đóng gói hút chân không với khối lượng 500g và 1kg. Đặc biệt, loại lạc nhân bóc tay được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ giữ được hương vị và hình thức đẹp mắt.

Chị Nhung cho biết: “Trên thị trường hiện nay, nhiều nơi sử dụng máy móc để tách nhân lạc, khiến hạt dễ bị vỡ, nát, ảnh hưởng chất lượng. Vì vậy tôi quyết định chế biến hoàn toàn thủ công bằng tay để giữ trọn vị ngon và nguyên vẹn hạt lạc”. Chính cách làm thủ công kỹ lưỡng này đã giúp lạc đỏ Chà Nưa dần tạo dựng được niềm tin nơi người tiêu dùng.

Không phụ công người, cuối năm 2024, sản phẩm lạc đỏ Chà Nưa chính thức được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho chất lượng và tiềm năng phát triển của sản phẩm này. Giá lạc đỏ cũng tăng đáng kể theo thị trường: từ mức khoảng 30.000 đồng/kg (năm 2019) đã tăng lên 60.000 đồng/kg, còn lạc nhân bóc tay hiện được bán với giá 80.000 đồng/kg.

Hiện nay, toàn xã Mường Chà có khoảng 60ha diện tích trồng lạc đỏ, tập trung chủ yếu tại các vùng đất bãi ven suối. Một số nơi có thể trồng tới 3 vụ/năm. Năng suất bình quân mỗi ha lạc tươi đạt khoảng 1,2 tấn. Mô hình canh tác xen canh – chuyên canh cũng dần được hình thành, tạo nền tảng vững chắc cho việc phát triển vùng nguyên liệu ổn định.

Thời điểm này, mùa thu hoạch lạc đỏ ở Mường Chà đã bước vào giai đoạn cuối. Khắp các bản làng, không khí thu hoạch, sơ chế rộn ràng trên từng thửa ruộng. Người dân đang tất bật hoàn tất vụ cũ và chuẩn bị cho vụ mới. Trong sự tất bật ấy, họ mang theo hy vọng: sẽ có thêm nhiều chính sách hỗ trợ, hướng dẫn khoa học kỹ thuật, hỗ trợ tiêu thụ để cây lạc đỏ – biểu tượng nông sản bản địa có thể vươn xa hơn nữa.

Từ một cây trồng truyền thống, lạc đỏ nay đã trở thành biểu tượng của sự đổi thay ở Mường Chà. Với sự cần cù, linh hoạt và tinh thần cầu tiến của người dân nơi đây, cây lạc đỏ chắc chắn sẽ tiếp tục góp phần mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho vùng đất còn nhiều gian khó này.