Lào Cai phát huy thế mạnh dược liệu vùng cao

Khơi dậy tiềm năng từ “cái nôi” dược liệu miền Bắc

Thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và Chiến lược quốc gia phát triển dược liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Lào Cai xác định dược liệu là ngành mũi nhọn, vừa tạo sinh kế bền vững, vừa góp phần bảo tồn tri thức bản địa, đa dạng sinh học và giá trị văn hóa vùng cao.

Với điều kiện tự nhiên đa dạng, khí hậu mát mẻ quanh năm cùng hơn 850 loài cây thuốc, trong đó có 70 loài quý hiếm như thất diệp nhất chi hoa, hoàng liên gai, tam thất hoang, từ những năm 1960 nơi đây đã được xem là “cái nôi” nghiên cứu và sản xuất dược liệu của miền Bắc với Trại nghiên cứu cây thuốc Sa Pa và Nông trường dược liệu Bắc Hà. Nhiều giống quý như đương quy, tam thất, đỗ trọng, atiso, hà thủ ô… từng được trồng thử nghiệm trên diện tích gần 1.000 ha.

Dựa trên nền tảng đó, Lào Cai liên tục ban hành các chính sách dài hạn như Đề án phát triển công nghiệp dược liệu giai đoạn 2021-2025, Chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa và Kế hoạch phát triển dược liệu gắn với du lịch - kinh tế xanh. Đến nay, tỉnh đã hình thành hơn 6.555 ha vùng sản xuất dược liệu tập trung với sản lượng hơn 30.000 tấn/năm, giá trị ước đạt 908 tỷ đồng. Nhiều cây cho hiệu quả kinh tế cao, bình quân 120–150 triệu đồng/ha, một số mô hình đạt hơn 600 triệu đồng/ha.

Đặc biệt, 9 loại dược liệu đã đạt chuẩn GACP-WHO với diện tích atiso, đương quy, tam thất hơn 118 ha và vùng thu hái chè dây rộng hơn 20.000 ha do Công ty TNHH MTV Traphaco Sa Pa quản lý. Toàn tỉnh hiện có 56 sản phẩm dược liệu đạt OCOP, trong đó 2 sản phẩm đạt 5 sao quốc gia, góp phần nâng tầm thương hiệu “Dược liệu Lào Cai”.

Trên cánh đồng atiso ở Sa Pa, chị Giàng Thị Nhứ - người có gần 10 năm gắn bó với cây dược liệu - chia sẻ: “Trồng atiso giúp gia đình tôi thu nhập trên 300 triệu đồng mỗi năm, cao gấp nhiều lần trồng ngô, lúa”.

Tại xã Lùng Phình, nơi được coi là “mỏ vàng dược liệu”, nhiều hộ dân đã thoát nghèo, vươn lên khá giả nhờ trồng đương quy, cát cánh, tam thất. Các hộ đều ghi nhận mức thu nhập ổn định 100-200 triệu đồng/năm, cuộc sống khởi sắc nhờ tham gia vùng trồng dược liệu của hợp tác xã.

Doanh nghiệp dẫn dắt, hình thành chuỗi giá trị xanh

Song song với nỗ lực của người dân và chính quyền, doanh nghiệp giữ vai trò trụ cột trong phát triển dược liệu. Traphaco Sa Pa mỗi năm bao tiêu hơn 2.000 tấn dược liệu tươi và 70 tấn dược liệu khô, tạo việc làm cho hàng nghìn hộ dân, sản xuất hàng chục sản phẩm OCOP, trong đó cao mềm Actiso và trà Actiso phun sương đạt chuẩn 5 sao quốc gia.

Nhiều hợp tác xã cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng. Hợp tác xã Dao đỏ ở Tả Phìn có gần 200 hộ tham gia trồng cây thuốc tắm, mỗi năm cung cấp 20.000 lít nước thuốc và nhiều sản phẩm từ ngải cứu, chùa dù, đại bi. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Cồ Dề Chải, hơn 1.000 hộ dân trồng đương quy, cát cánh, tam thất với diện tích hơn 40 ha, mang lại thu nhập 100-150 triệu đồng/hộ.

Các sản phẩm dược liệu còn mở rộng sang chế biến sâu: tinh dầu, mỹ phẩm tía tô, trà giảo cổ lam, cao atiso… Nhiều sản phẩm trở thành quà tặng của du khách khi đến Sa Pa, Bắc Hà, góp phần đưa dược liệu gắn với du lịch văn hóa. Dịch vụ tắm thuốc người Dao đỏ, với hàng chục loại dược liệu bản địa, trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc của Lào Cai.

Cây atiso - biểu tượng mới của vùng dược liệu - được trồng nhiều tại Sa Pa và Bắc Hà, cho năng suất cao và thu hoạch kéo dài từ tháng 7 đến tháng 6 năm sau. Lá và bông được chế biến theo quy trình GACP-WHO thành trà phun sương và cao mềm Actiso. Các chuyên gia y tế đánh giá sản phẩm có tác dụng giải độc gan, giảm mỡ máu, hỗ trợ da và tiêu hóa - tăng giá trị thương mại và sức hấp dẫn với du khách.

Lào Cai đang định hướng phát triển “công nghiệp dược liệu xanh”, không chỉ trồng trọt mà tiến tới sản xuất chế biến sâu, xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ vùng nguyên liệu - chế biến - thương mại - du lịch. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 duy trì 5.000 ha dược liệu, phát triển 2 cơ sở chế biến hiện đại, xây dựng thêm 3-5 sản phẩm OCOP mới và hình thành ít nhất 5 điểm du lịch sinh thái, trải nghiệm gắn với dược liệu tại Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát và Bảo Yên.

Tầm nhìn này phù hợp với Chiến lược quốc gia phát triển dược liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, đồng thời cụ thể hóa Nghị quyết số 10-NQ/TU về phát triển nông nghiệp hàng hóa của Lào Cai. Việc gắn dược liệu với dịch vụ văn hóa - du lịch, thúc đẩy chế biến sâu và mở rộng xuất khẩu được xác định là hướng đi tất yếu.

Với định hướng đúng đắn, sự tham gia của doanh nghiệp và nỗ lực của người dân, Lào Cai đang từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị dược liệu bền vững, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm dược liệu xanh của vùng trung du và miền núi phía Bắc.