Lấp đầy khoảng cách cung – cầu lao động trẻ

1,4 triệu thanh niên đứng ngoài thị trường lao động

Theo báo cáo của Cục Thống kê - Bộ Tài chính, 3 tháng cuối năm 2025, cả nước có 1,4 triệu thanh niên “ba không” (không việc làm, không học tập, không tham gia đào tạo nghề); giảm 169.000 người so với quý trước nhưng tăng 124.000 người so với cùng kỳ năm 2024. Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 15 - 24 tuổi chiếm 9%, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ thất nghiệp chung của cả nước; nhưng lại tăng so với quý III và cùng kỳ năm trước. Theo cơ quan thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên và số thanh niên “ba không” duy trì ở mức cao phản ánh những khó khăn của người trẻ khi tìm kiếm việc làm.

Bình luận về 1,4 triệu thanh niên “ba không” này, PGS.TS Bùi Thị An - Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội cho rằng, đây là tín hiệu cảnh báo về sự đứt gãy trong chuyển tiếp giáo dục - đào tạo sang việc làm. 1,4 triệu thanh niên này không phải thất nghiệp thông thường mà đứng ngoài cả 3 trụ cột là: thị trường lao động, giáo dục và đào tạo nghề. Điều này cũng cho thấy có lệch pha nghiêm trọng giữa cung và cầu lao động, DN có nhu cầu tuyển dụng nhưng người lao động lại không đáp ứng được do tay nghề thấp. Trong khi người lao động mong muốn có tiền lương và đãi ngộ cao. Nếu vấn đề này không được giải quyết, cứ để càng lâu thì họ càng khó tiếp cận lại và làm việc bình thường.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Intracom Dương Văn Bá cho rằng, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 9% và thanh niên “ba không” cho thấy đây không chỉ là thiếu việc làm mà là lệch pha giữa năng lực - kỳ vọng - nhu cầu tuyển dụng. Khi người trẻ không học, không làm, không đào tạo, họ mất nhịp kỷ luật lao động và rất khó quay lại thị trường. Vì vậy, xử lý nhóm này phải là bài toán “kéo lại nhịp” bằng kỹ năng, lộ trình và cơ hội thực hành thật. Theo thầy Dương Văn Bá, nguyên nhân lớn nhất khiến số thanh niên “ba không” tăng so với cùng kỳ năm trước do lệch kỹ năng: DN cần người làm được việc cơ bản ngay, trong khi nhiều thanh niên thiếu trải nghiệm, thiếu hồ sơ năng lực cá nhân (portfolio). Tiếp đến là lệch thông tin và định hướng, chọn ngành theo trào lưu nên ra trường khó khớp việc. Sự liên kết nhà trường - DN ở nhiều nơi còn “nông”, mới dừng ở giới thiệu, chưa đồng đào tạo - đồng đánh giá.

Từ góc độ cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN), Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội Trần Thanh Bình nhận định, thực trạng trên phản ánh những khó khăn của người trẻ trong quá trình tìm kiếm việc làm, đồng thời cho thấy có khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động. Bên cạnh nguyên nhân về kỹ năng và định hướng nghề nghiệp, cũng cần nhìn thẳng vào thực tế một bộ phận thanh niên hiện nay còn thiếu động lực, lý tưởng sống, chưa mặn mà với học tập và lao động. Trong khi đó, các công việc tự do, thời vụ, nền tảng số cũng đang thu hút nhiều thanh niên mà không đòi hỏi qua đào tạo bài bản.

Thực học – thực làm: lời giải cho thanh niên thất nghiệp

Để giảm tỷ lệ thất nghiệp thanh niên và thu hẹp nhóm “ba không”, ông Trần Thanh Bình nhấn mạnh: “Chúng ta cần tiếp tục rà soát, phân loại thanh niên “ba không” theo đặc điểm vùng miền, khu vực và nhu cầu lao động cụ thể để có giải pháp hướng nghiệp, đào tạo kỹ năng và kết nối việc làm phù hợp. Về phía các cơ sở GDNN cần xác định rõ trách nhiệm đổi mới đào tạo theo hướng linh hoạt, gắn với DN và nhu cầu thực tiễn; đồng thời đóng vai trò là “điểm tựa” giúp thanh niên quay lại quỹ đạo học tập – việc làm bền vững”.

Thực hiện chủ trương này, Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội thường xuyên rà soát, cập nhật chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra, tăng mạnh thời lượng thực hành, gắn đào tạo với nhu cầu của DN và yêu cầu thực tiễn của sản xuất, dịch vụ. Nhà trường đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp và mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo, chuyển giao chương trình, công nghệ và phương pháp giảng dạy hiện đại. Hiện nay, 100% sinh viên được thực hành, thực tập tại DN; trên 30% sinh viên được đào tạo song song hai ngoại ngữ (tiếng Anh và tiếng Trung, Nhật hoặc Hàn Quốc). Tỷ lệ sinh viên có việc làm ngay sau tốt nghiệp luôn duy trì ở mức cao, trên 95%, nhiều em được DN tiếp nhận ngay trong quá trình thực tập.

Trường Đại học Intracom thực hiện triết lý học đi đôi với hành, lấy năng lực đầu ra làm chuẩn: học phần nào cũng có sản phẩm. Nhà trường tăng mạnh thực hành và “học kỳ doanh nghiệp”, thực tập có KPI và đánh giá từ đơn vị sử dụng lao động. Đội ngũ cố vấn nghề nghiệp và Trung tâm Việc làm - khởi nghiệp đóng vai trò “đỡ đầu” lộ trình vào nghề cho sinh viên. Kết quả được theo dõi bằng các KPI kiểm chứng (portfolio đạt chuẩn, giờ thực hành, tỷ lệ thực tập đạt đánh giá…), hướng tới mục tiêu “ra trường làm được việc ngay”.

“Chúng tôi không chờ sinh viên ra trường mới đi kết nối DN. Tại Intracom Uni, DN là một phần của hệ sinh thái: chúng tôi tập trung đào tạo những ngành “khát” nhân lực như Trí tuệ nhân tạo, Vi mạch bán dẫn, Digital Marketing và Công nghệ thông tin y tế. Với 56 phòng thực hành chuyên môn, sinh viên được học trên các dự án thật. Bên cạnh đó, Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo giúp sinh viên biết cách tự tạo ra công việc cho chính mình thay vì chỉ đi xin việc. Nhiều sinh viên đã có việc làm ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường nhờ tư duy "thực học – thực làm" - thầy Dương Văn Bá chia sẻ.

Theo PGS.TS Bùi Thị An, bên cạnh nỗ lực của các trường, Chính phủ nên có chỉ đạo và chính sách thuận lợi, giúp các trường xoay chuyển nhanh theo nhu cầu thực tế. Qua đó nhằm cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao và hóa giải bài toán thanh niên “ba không” hiện nay.