Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh: nét văn hóa đặc sắc vùng đất thiêng Ba Vì

Tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống

Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh là hoạt động nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của xã Ba Vì nói riêng và cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung. Đồng thời đẩy mạnh các hoạt động giới thiệu, quảng bá, xúc tiến phát triển các sản phẩm du lịch thế mạnh trên địa bàn xã Ba Vì.

Chủ tịch UBND xã Ba Vì Nguyễn Giáp Đông cho biết, Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu, mang đậm bản sắc văn hóa và tín ngưỡng dân gian của vùng xứ Đoài, được tổ chức hàng năm tại huyện Ba Vì (cũ) nay thuộc xã Ba Vì, TP Hà Nội. Lễ hội nhằm tưởng nhớ, tri ân công đức Đức Thánh Tản – vị thần núi linh thiêng, đứng đầu trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam, đồng thời giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” cho các tầng lớp Nhân dân.

Theo truyền thuyết, Tản Viên Sơn Thánh (Sơn Tinh) là người có công giúp dân trị thủy, chống thiên tai, bảo vệ cuộc sống yên bình, no ấm; đồng thời truyền dạy cho Nhân dân nhiều nghề nghiệp phục vụ đời sống sản xuất. Hình tượng Đức Thánh Tản đã trở thành biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần đoàn kết cộng đồng, ý chí chinh phục thiên nhiên và khát vọng vươn lên của người Việt cổ.

“Mọi công tác chuẩn bị đã cơ bản hoàn tất, xã Ba Vì sẵn sàng chào đón người dân và du khách thập phương về tham dự lễ hội và du Xuân đầu năm. Ban Tổ chức đã tích cực chỉnh trang đô thị, thực hiện vệ sinh môi trường tại các điểm du lịch, di tích lịch sử, chuẩn bị các điều kiện cơ sở vật chất, bảo đảm an toàn để đón tiếp và phục vụ du khách. Các nhà hàng ăn uống, điểm du lịch trên địa bàn xã và tại các khu vực tổ chức lễ hội được tuyên truyền, chủ động đầu tư, nâng cấp, chú trọng tới vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, đảm bảo an ninh trật tự” – ông Nguyễn Giáp Đông cho biết.

Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh tổ chức với phần lễ được tiến hành trang nghiêm, đúng nghi thức truyền thống với các nghi lễ dâng hương, tế Thánh và rước nước từ sông Đà về dâng Thánh. Đây là nghi lễ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, đời sống Nhân dân ấm no, hạnh phúc.

Trong khi đó, phần hội diễn ra trong không khí vui tươi, lành mạnh với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian đặc sắc như kéo co, bóng chuyển, bắn nỏ... Các chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống, trống hội, tái hiện truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể mà còn tạo điểm nhấn thu hút đông đảo Nhân dân và du khách tham gia.

Tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân

Tín ngưỡng phụng thờ Tản Viên Sơn Thánh bao trùm một vùng không gian văn hóa rộng lớn khu vực Đồng bằng Bắc Bộ, trong đó đậm đặc nhất là vùng xứ Đoài. Di tích thờ phụng Tản Viên Sơn Thánh lâu đời và tiêu biểu nhất là đền Thượng, đền Trung, đền Hạ (thuộc địa bàn xã Ba Vì). Ngoài lễ vật thông thường như gà, lợn, xôi, rượu, hương hoa thì mỗi nơi thờ Tản Viên Sơn Thánh trong các kỳ tiệc lớn lại có lễ vật riêng. Trong đó, lễ vật không thể thiếu là lợn hoặc gà phải có màu lông đen tuyền... Tất cả những đồ lễ Thánh đều gợi nhớ thời kỳ săn bắt hái lượm và thể hiện lòng biết ơn của Nhân dân đối với Tản Viên Sơn Thánh...

Những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh ngày càng được tổ chức trang trọng, an toàn, tiết kiệm, văn minh, gắn với nhiệm vụ bảo tồn di sản văn hóa và phát triển du lịch bền vững. Thông qua lễ hội, hình ảnh vùng đất Ba Vì – quê hương xứ Đoài giàu truyền thống lịch sử, văn hóa tiếp tục được quảng bá rộng rãi, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Chủ tịch UBND xã Ba Vì Nguyễn Giáp Đông nhấn mạnh, Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh không chỉ là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân mà còn là dịp quan trọng để tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ngày càng lành mạnh, giàu bản sắc, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

“Tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh cũng góp phần khẳng định về sự tồn tại của thời đại Hùng Vương - Nhà nước đầu tiên trong tâm thức của người Việt. Bên cạnh đó, tập quán thờ Tản Viên Sơn Thánh mang ý nghĩa hướng về cội nguồn, hàm chứa giá trị giáo dục truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”... Qua đó góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của cha ông để lại, từng bước phục dựng có chọn lọc các nghi thức lễ hội truyền thống, đáp ứng nhu cầu văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân” - ông Nguyễn Giáp Đông nhấn mạnh.