Lợi ích kép khi vận hành sàn giao dịch vàng

Đây là bước đi mang tính chiến lược trong bối cảnh thị trường vàng còn nhiều biến động khó lường, đặc biệt là chênh lệch giá giữa thị trường trong nước và quốc tế vẫn còn khoảng cách lớn.

Quản lý dữ liệu giao dịch, tránh tâm lý tin đồn

Trong công điện ngày 24/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Ngân hàng Nhà nước khẩn trương hoàn thiện hồ sơ nghiên cứu, đánh giá, trong tháng 2 sớm đưa vào vận hành sàn/Sở giao dịch vàng quốc gia. Trước đó, Quốc hội cũng thúc giục Chính phủ có giải pháp và lộ trình phù hợp về thành lập sàn giao dịch vàng và ổn định thị trường này. Trong khi đó, một số ý kiến góp ý thành lập Sở Giao dịch vàng quốc gia, cho phép đưa mặt hàng này vào giao dịch trên Sở Giao dịch hàng hóa hoặc lập sàn trong trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Thời gian qua, để ổn định thị trường, Chính phủ đã đưa ra nhiều biện pháp, gồm tăng thanh, kiểm tra. Từ 10/10/2025, cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng được xóa bỏ. Bên cạnh đó, khung pháp lý về sàn giao dịch vàng đang được NHNN nghiên cứu, trình Chính phủ.

TS Lê Xuân Nghĩa cho rằng, khi giá vàng được hình thành công khai trên sàn, dựa trên tham chiếu quốc tế, tình trạng “mỗi nơi một giá” sẽ khó còn đất tồn tại. Điều này không chỉ hạn chế buôn lậu vàng, mà còn giúp thị trường vận hành theo tín hiệu cung - cầu thực, thay vì bị chi phối bởi tâm lý và tin đồn. Theo TS Lê Xuân Nghĩa, sàn giao dịch vàng không đơn thuần là một thiết chế kinh tế, mà còn là công cụ quản lý Nhà nước. Thông qua sàn, mọi giao dịch đều được ghi nhận, truy vết và kiểm soát bằng hệ thống điện tử, đặt dưới sự giám sát của NHNN. Điều này đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng: Từ một thị trường vàng mang tính tự phát, nặng yếu tố “quen biết” và tiền mặt, sang một thị trường tài chính có kỷ luật, có chuẩn mực và có dữ liệu.

Trên thực tế, những cú nhảy giá vàng kéo dài không chỉ là chuyện cung - cầu mà còn là tâm lý nắm giữ vàng và thông tin nhiễu loạn, khiến giá vàng trong nước luôn có sự chênh lệch lớn so với giá quốc tế, dẫn đến tình trạng đầu cơ và thao túng. “Kỳ vọng dễ bị thổi phồng, biến động quốc tế lập tức khuếch đại trong nước, ảnh hưởng tới điều hành tỷ giá, lãi suất và ổn định vĩ mô. Do đó, đề xuất lập sàn giao dịch vàng không phải là “mở thêm một khu chợ”, mà là xây dựng một hạ tầng thị trường nơi giá chuẩn được hình thành công khai; giao dịch đi qua trung tâm bù trừ an toàn; dữ liệu được ghi nhận theo thời gian thực; và cơ quan quản lý có công cụ giám sát – can thiệp dựa trên bằng chứng…”- PGS.TS Ngô Trí Long chia sẻ.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cũng chỉ ra rằng, việc không có cơ chế giao dịch tập trung đang khiến thị trường vàng dễ bị thao túng, và nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin chính thống. Chính vì vậy, việc thành lập sàn giao dịch vàng là một bước đi quan trọng trong việc khơi thông nguồn vàng trong dân, cũng như nâng cao khả năng giám sát của cơ quan quản lý Nhà nước. Những nhận định này càng trở nên cấp thiết khi Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng trong tháng 2/2026, nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách ổn định thị trường.

Cách nào để sàn giao dịch vàng khơi thông nguồn lực trong dân?

Kỳ vọng của người dân với sàn giao dịch vàng là có thật và hoàn toàn chính đáng. Nhưng kỳ vọng đó chỉ có thể hiện thực hóa khi niềm tin được xây dựng bằng cơ chế minh bạch, và hành động được thúc đẩy bằng lợi ích cụ thể. NHNN dự kiến thí điểm sàn giao dịch theo 3 giai đoạn, trong đó, bước đầu sẽ tập trung vào các sản phẩm vàng vật chất. Sang giai đoạn hai, cơ quan quản lý sẽ mở rộng thêm sản phẩm vàng miếng. Ở giai đoạn cuối cùng, các loại vàng đang lưu thông trong nước, chứng chỉ quỹ và công cụ phái sinh sẽ xuất hiện và kết nối với quốc tế.

Về mô hình dự kiến, NHNN cho biết, thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia; cho phép đưa vàng vào giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa; và hình thành sàn vàng trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Ông Đào Xuân Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối cho rằng, đây là thời điểm phù hợp để triển khai sàn giao dịch vàng, vì mô hình này vẫn bảo đảm nguyên tắc Nhà nước giữ vai trò quản lý theo quy định pháp luật.

Các chuyên gia kinh tế đều đồng tình rằng mô hình sàn giao dịch vàng cần được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam, và phải đi qua một lộ trình rõ ràng để tránh lặp lại sai lầm trong quá khứ. Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi đánh giá, việc chia thành 3 giai đoạn thể hiện cách tiếp cận bài bản, có tầm nhìn dài hạn. Giai đoạn đầu nhằm xây dựng nền tảng pháp lý và hạ tầng kỹ thuật; giai đoạn hai mở rộng thanh khoản và đa dạng hóa sản phẩm; còn giai đoạn ba hướng tới hội nhập, kết nối với các chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá vàng thế giới và trong nước biến động mạnh, chuyên gia Nguyễn Quang Huy cho rằng việc đẩy nhanh một số khâu kỹ thuật có thể được cân nhắc, song cần đặt trong nguyên tắc an toàn, minh bạch và quản lý rủi ro chặt chẽ. Cách làm này vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, vừa bảo đảm tính ổn định của thị trường.

Đồng quan điểm, TS Đinh Tuấn Minh - Giám đốc nghiên cứu Trung tâm Nghiên cứu giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế - xã hội (MASSEI) nhận định, lộ trình giao dịch của sàn vàng quốc gia như NHNN đưa ra khá thận trọng, nhưng phù hợp khi Việt Nam chưa có kinh nghiệm. Tuy nhiên, có thể xem xét cho chạy song song các giai đoạn với nhau mà không cần phải thực hiện xong giai đoạn 1 thì mới chuyển sang giai đoạn 2, 3. “Chẳng hạn, khi đưa sàn vàng vào giao dịch trong giai đoạn đầu thì song song ban hành các quy định, chính sách và có mốc thời gian cụ thể để các DN ngân hàng được cấp phép tham gia sàn vàng chuẩn bị về hạ tầng công nghệ, nhân sự. Có thể sàn vàng hoạt động giai đoạn đầu trong vòng 1 năm thì sau đó bước tiếp luôn vào giai đoạn 2 và 3 mà không cần phải chờ đợi quá lâu” - TS Đinh Tuấn Minh.

Theo TS Đinh Tuấn Minh, sản phẩm vàng không phức tạp như tài sản số, tài sản mã hóa, trong khi Việt Nam đã cho thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Do vậy, việc lập sàn giao dịch với đầy đủ các sản phẩm giao dịch như chứng chỉ vàng, công cụ phái sinh thì mới giúp thu hút được nguồn vốn trong dân.

TS Nguyễn Trí Hiếu lại đề cập đến vận hành và có cơ chế khuyến khích tạo niềm tin rõ ràng. “Tất cả việc vận hành, thực hiện đều phải hướng đến điều quan trọng là làm sao tạo được sự tin tưởng của người dân vào sàn giao dịch vàng” - TS Nguyễn Trí Hiếu bày tỏ.

Để sàn giao dịch vàng phát huy đúng vai trò và đáp ứng kỳ vọng, các chuyên gia cho rằng, cần khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ. Các quy định liên quan đến đối tượng tham gia giao dịch, tiêu chuẩn vàng được phép giao dịch, cơ chế thanh toán – bù trừ, cũng như trách nhiệm giám sát của các cơ quan quản lý cần được xác định cụ thể, minh bạch và nhất quán. Minh bạch thông tin phải được coi là nguyên tắc xuyên suốt trong vận hành sàn giao dịch vàng.