Lừa đảo tài chính trên không gian mạng thời AI: Những “bẫy số” ngày càng tinh vi

Lợi dụng công nghệ số để dựng “vỏ bọc” đầu tư tài chính

Theo các chuyên gia an ninh mạng, trên không gian mạng hiện nay đang tồn tại nhiều ứng dụng đầu tư tài chính số huy động tiền của cộng đồng với mức lãi suất cao bất thường. Các ứng dụng này thường quảng bá là đầu tư tài chính online, cam kết lợi nhuận từ 0,5% đến 2% mỗi ngày, tương đương 180% đến 700% mỗi năm, cao gấp nhiều lần so với các kênh đầu tư hợp pháp.

Bản chất của các ứng dụng này đều vận hành theo mô hình lấy tiền của người tham gia sau để trả cho người tham gia trước. Dù xuất hiện dưới nhiều tên gọi khác nhau, các app đều sử dụng chung một kịch bản: đánh vào lòng tham, hứa hẹn lợi nhuận nhanh, cao và ổn định.

Để tăng độ tin cậy, các đối tượng lừa đảo thường khoác lên các ứng dụng lớp áo công nghệ, gắn với những thuật ngữ đang được quan tâm như trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối, khai thác trên nền tảng đám mây hay tín chỉ carbon. Các yếu tố này khiến nhiều người dùng, đặc biệt là học sinh, sinh viên và người ít kiến thức tài chính, lầm tưởng đây là mô hình đầu tư hiện đại, hợp xu thế chuyển đổi số.

Trong giai đoạn đầu, ứng dụng cho phép rút tiền nhanh và đầy đủ nhằm tạo niềm tin. Khi số người tham gia tăng lên và dòng tiền bắt đầu chững lại, các đối tượng lừa đảo tung ra các lý do như nâng cấp hệ thống, lỗi máy chủ, trục trặc cổng thanh toán. Nạn nhân được yêu cầu nạp thêm từ 10% đến 30% tổng số dư để được “mở khóa” rút tiền. Sau khi người tham gia chuyển thêm tiền, các nhóm liên lạc trên Telegram hoặc Zalo bị xóa, đối tượng cắt đứt liên lạc và biến mất.

Bên cạnh đó, tình trạng mạo danh ngân hàng và tổ chức tài chính uy tín cũng diễn ra phổ biến. Các đối tượng lập hội nhóm trên mạng xã hội, mời gọi người dân gửi tiết kiệm với mức lãi suất từ 18% đến 20% mỗi năm, kèm theo cam kết không rủi ro, rút gốc linh hoạt. Để tạo lòng tin, chúng đăng tải hình ảnh giao dịch, giấy tờ ngân hàng giả mạo tinh vi giống thật. Khi nạn nhân muốn rút tiền gốc, đối tượng tiếp tục viện dẫn các khoản phí như phí tất toán, phí chống rửa tiền, sau đó chiếm đoạt và xóa dấu vết.

Khi AI trở thành “công cụ” lừa đảo và bài toán niềm tin số

Theo bà Huỳnh Ngọc Khánh Minh - chuyên gia của Dự án chống lừa đảo, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đã khiến các chiêu trò lừa đảo trên không gian mạng chuyển từ hình thức thủ công sang quy mô lớn, có tính tự động hóa cao. Thay vì chỉ có thể trò chuyện với 5 đến 10 người, một đối tượng lừa đảo có thể cùng lúc tiếp cận hàng trăm, thậm chí hàng nghìn nạn nhân thông qua các chatbot AI trên Telegram, Facebook Dating hoặc Tinder.

Đáng chú ý, kịch bản lừa đảo tình cảm dẫn dụ đầu tư, còn được gọi là Pig Butchering, đã trở nên nguy hiểm hơn nhờ AI. Các chatbot có thể tự động phân tích hồ sơ cá nhân, lựa chọn chủ đề nói chuyện phù hợp như du lịch, thú cưng, chứng khoán, đồng thời ghi nhớ chi tiết đời tư của từng nạn nhân. Chatbot sẵn sàng duy trì hội thoại 24 trên 24 giờ, xây dựng sự tin tưởng trước khi chuyển sang giai đoạn dụ dỗ đầu tư. Khi nạn nhân có ý định nạp tiền, quyền trò chuyện mới được chuyển cho kẻ lừa đảo thật để thực hiện bước chiếm đoạt cuối cùng.

Bà Huỳnh Ngọc Khánh Minh cho rằng, trong kỷ nguyên AI, niềm tin trên không gian mạng cần được đặt dưới sự kiểm chứng khắt khe. Những dấu hiệu dễ nhận biết là phản hồi quá hoàn hảo, tin nhắn luôn đúng ngữ pháp, văn phong mang tính khuôn mẫu và được gửi gần như ngay lập tức bất kể thời gian. Đôi khi, AI lặp lại nội dung hoặc quên các chi tiết đã trao đổi trước đó.

Cùng quan điểm, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu - Giám đốc Dự án chống lừa đảo, nhấn mạnh rằng không có hoạt động kinh doanh hợp pháp nào có thể duy trì mức lợi nhuận từ 180% đến 700% mỗi năm. Các lời mời gọi đầu tư “không rủi ro”, “lãi suất khủng” trên không gian mạng đều là dấu hiệu lừa đảo.

Theo ông Ngô Minh Hiếu, nạn nhân tuyệt đối không nạp thêm tiền để “cứu” số tiền đã mất, bởi càng nạp càng thiệt hại lớn hơn. Việc rủ rê người khác tham gia không chỉ làm gia tăng hậu quả mà còn có thể đối mặt với trách nhiệm pháp lý.

Để phòng tránh rủi ro, người dân cần ghi nhớ nguyên tắc “ba không - ba nhanh”. Ba không gồm không tin tưởng tuyệt đối, kể cả khi thấy mặt người quen qua cuộc gọi video; không nhấn vào liên kết lạ hoặc cài file không rõ nguồn gốc; không chuyển tiền khi chưa xác thực danh tính. Ba nhanh là nhanh kiểm tra thông tin tại các nguồn chính thống, nhanh ngắt kết nối khi cảm thấy bị thao túng tâm lý và nhanh báo cáo cơ quan công an khi phát sinh sự cố.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, việc nâng cao nhận thức an toàn thông tin và kỹ năng số cho người dân, đặc biệt là học sinh, sinh viên, được xem là giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro từ các “bẫy số” ngày càng tinh vi.