Luật Phòng bệnh: Bước chuyển từ chữa bệnh sang bảo vệ sức khỏe chủ động

Chiều 5/1/2026, tại họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về các luật được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đã giới thiệu những nội dung cơ bản của Luật Phòng bệnh.

Hoàn thiện pháp lý, tạo nền tảng phòng bệnh bền vững

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 là đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân trong tình hình mới.

Luật đánh dấu bước chuyển căn bản của hệ thống y tế từ tư duy “đáp ứng khám bệnh, chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, lấy phòng bệnh làm nền tảng. Việc ban hành Luật xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, trong bối cảnh mô hình bệnh tật có nhiều thay đổi phức tạp, bệnh truyền nhiễm mới và tái nổi gia tăng, cùng với sự gia tăng của bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, tác động của biến đổi khí hậu và nguy cơ dịch bệnh quy mô lớn.

Luật Phòng bệnh gồm 6 chương, 46 điều, quy định toàn diện các nội dung về phòng, chống bệnh truyền nhiễm; bệnh không lây nhiễm; rối loạn tâm thần; dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm triển khai công tác phòng bệnh. Luật áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước hoạt động tại Việt Nam, bảo đảm tính thống nhất và bao quát.

Luật kế thừa 5 điều của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm; sửa đổi 38 điều liên quan đến giám sát dịch, sử dụng vắc xin, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo dịch và các biện pháp bảo vệ cá nhân; đồng thời bổ sung 17 điều mới về an ninh sinh học, phát triển dịch vụ phòng bệnh, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, phòng chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng.

Nhiều chính sách đột phá hướng tới người dân

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, một trong những điểm nhấn nổi bật của Luật Phòng bệnh là sự thay đổi căn bản về tư duy. Luật khẳng định phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm, chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Phạm vi điều chỉnh được mở rộng, không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà bao quát đầy đủ các vấn đề sức khỏe cộng đồng đang nổi lên hiện nay.

Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho y tế dự phòng, đồng thời thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực tài chính bền vững. Quyền lợi người dân được nâng cao thông qua khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí theo lộ trình ưu tiên, bảo đảm công bằng trong tiếp cận vắc xin và chú trọng dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời.

Luật cũng có chính sách ưu đãi đối với nhân lực y tế dự phòng, y tế cơ sở; khuyến khích khu vực ngoài công lập tham gia cung ứng dịch vụ phòng bệnh; ưu tiên cho khu vực biên giới, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số, miền núi và vùng đặc biệt khó khăn. Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, góp phần xây dựng hệ thống y tế bền vững, công bằng và hiệu quả, lấy sức khỏe Nhân dân làm thước đo.